Phong thuỷ là gì? Khoa học, văn hoá hay chỉ là mê tín?

Phong thuỷ là gì là câu hỏi tưởng đơn giản nhưng có nhiều cách trả lời. Có người coi phong thuỷ là tri thức chọn đất, dựng nhà của ông cha. Có người lại cho rằng đó chỉ là mê tín. Bài viết trình bày cân bằng cả hai phía: phần nào gắn với môi trường sống, phần nào thuộc về văn hoá, tín ngưỡng. Từ đó, bạn có thể tự tiếp cận môn này một cách tỉnh táo.

Nghĩa gốc của "phong" và "thuỷ"

"Phong" là gió, "thuỷ" là nước. Cách giải thích quen thuộc nhất đến từ sách Táng thư, tương truyền do Quách Phác đời Tấn soạn. Sách viết: "Khí thừa phong tắc tán, giới thuỷ tắc chỉ". Nghĩa là khí gặp gió thì tan, gặp nước thì dừng lại.

Người xưa tìm cách để khí tụ mà không tán, đi mà có chỗ dừng. Vì thế môn học này được gọi là phong thuỷ. Song song với tên gọi ấy còn có những tên khác như kham dư, địa lý. Ở Việt Nam, người làm nghề từng được gọi là thầy địa lý.

Như vậy, hiểu theo gốc chữ, phong thuỷ là gì? Đó là môn quan sát gió, nước, địa hình để chọn nơi khí tụ cho nhà ở và mộ phần.

Phong thuỷ trong lịch sử kiến trúc phương Đông

Phong thuỷ gắn liền với cách người phương Đông chọn đất dựng kinh đô, làng xóm, nhà cửa. Mô hình lý tưởng thường được nhắc là sau có núi tựa, trước có nước tụ, hai bên có thế che chắn. Cách sắp xếp này giúp tránh gió lạnh, đón ánh nắng và gần nguồn nước.

Ở Việt Nam, Chiếu dời đô năm 1010 của Lý Công Uẩn khen thành Đại La có thế "rồng cuộn hổ ngồi". Kinh thành Huế thời Nguyễn lấy núi Ngự Bình làm tiền án, sông Hương làm minh đường. Nhiều đình, chùa, làng cổ cũng được đặt theo thế tựa núi, nhìn ra sông hoặc hồ.

Những ví dụ ấy cho thấy phong thuỷ từng là một phần của tri thức quy hoạch, xây dựng truyền thống. Nó đi cùng kinh nghiệm thực tế về khí hậu, thuỷ văn, địa hình của từng vùng. Muốn hiểu phong thuỷ là gì, không thể tách môn này khỏi lịch sử kiến trúc ấy.

Phong thuỷ là gì dưới góc nhìn môi trường sống

Nhiều nguyên tắc phong thuỷ có thể hiểu được qua góc nhìn môi trường và kiến trúc hiện đại:

• Tựa núi, tránh gió lùa: có chỗ che chắn phía sau giúp nhà bớt gió mạnh, gió lạnh.
• Trước có khoảng thoáng: giúp đón ánh sáng, thông gió và mở rộng tầm nhìn.
• Tránh đất trũng, nơi dòng chảy xiết: giảm nguy cơ ngập, sạt lở.
• Tránh đường đâm thẳng vào nhà: giảm tiếng ồn, bụi và rủi ro tai nạn.
• Giường không đối diện cửa, bàn làm việc có chỗ tựa: tạo cảm giác an toàn, dễ tập trung.
• Bếp kín gió, xa chỗ ô uế: an toàn khi đun nấu và sạch sẽ hơn.

Những điều này không cần đến tín ngưỡng mới hiểu. Đây là phần mà kiến trúc sư và người làm phong thuỷ dễ gặp nhau nhất. Trong Phong Thuỷ Liên Hoa, hình pháp, tức phần quan sát hình thế, được đặt làm nền cho các phép khác.

Phần thuộc về văn hoá, tín ngưỡng

Bên cạnh hình thế, phong thuỷ còn có phần lý khí. Đó là các hệ thống như Bát Trạch, Huyền Không Phi Tinh, Tam Hợp, trạch nhật. Chúng dựa trên âm dương, ngũ hành, bát quái, Hà Đồ, Lạc Thư và lịch can chi.

Các hệ thống này có logic nội tại chặt chẽ, được truyền qua nhiều thế hệ. Tuy nhiên, chúng chưa được khoa học thực nghiệm kiểm chứng theo nghĩa hiện đại. Vì vậy, nên xem đây là tri thức văn hoá, triết học và kinh nghiệm truyền thống.

Phần văn hoá còn thể hiện ở phong tục như xem ngày động thổ, đặt bàn thờ gia tiên, thờ Thần Tài Thổ Địa. Với nhiều gia đình, những việc này mang ý nghĩa tinh thần, gắn kết và nhắc nhở sống ngay thẳng. Vì thế, khi hỏi phong thuỷ là gì, nên tách rõ phần môi trường và phần văn hoá.

Vì sao phong thuỷ hay bị gắn với mê tín

Phong thuỷ bị nghi ngờ phần lớn vì cách một số người sử dụng nó:

• Phán cát hung tuyệt đối, hù doạ để người nghe lo lắng.
• Hứa hẹn giàu có, khỏi bệnh, thăng tiến nếu mua vật phẩm hay làm lễ.
• Bỏ qua hình thế thực tế, chỉ tra bảng theo tuổi rồi kết luận.
• Pha trộn tuỳ tiện nhiều trường phái, mỗi nơi nói một kiểu.

Khi phong thuỷ bị biến thành công cụ bán hàng hay gây sợ hãi, người ta dễ coi cả môn học là mê tín. Thực ra, vấn đề nằm ở cách dùng nhiều hơn là ở tri thức truyền thống.

Ở chiều ngược lại, cũng không nên tuyên bố phong thuỷ đã được khoa học chứng minh. Cách nói ấy thiếu căn cứ và dễ gây hiểu lầm. Câu trả lời trung thực cho câu hỏi phong thuỷ là gì nằm ở giữa hai thái cực.

Tiếp cận phong thuỷ một cách tỉnh táo

Để tự trả lời phong thuỷ là gì đối với chính mình, bạn có thể dựa vào vài nguyên tắc:

1. Ưu tiên an toàn, sức khoẻ, công năng trước mọi khuyến nghị.
2. Bắt đầu từ hình thế: nắng, gió, nước, đường đi, công trình quanh nhà.
3. Coi lý khí là phần tham khảo có hệ thống, không phải phán quyết.
4. Cảnh giác với lời hứa chắc chắn về tiền bạc, bệnh tật.
5. Hiểu nguyên lý thay vì chỉ học thuộc bảng tra.

Học từ gốc giúp bạn phân biệt đâu là tri thức, đâu là lời đồn. Hệ phái Phong Thuỷ Liên Hoa do Thầy Vũ Giới Liên Hoa giảng dạy cũng coi trọng hướng ấy. Trong các khoá học có nhóm Nguyên Lý Gốc Phong Thuỷ và nhóm Phong Thuỷ Hình Pháp.

Câu hỏi thường gặp

Nói ngắn gọn, phong thuỷ là gì?

Phong thuỷ là môn học truyền thống phương Đông về chọn đất, đặt hướng và bố trí nơi ở, nơi an táng. Môn này dựa vào quan sát gió, nước, địa hình và các hệ thống âm dương, ngũ hành.

Phong thuỷ có thật không?

Phần quan sát môi trường như nắng, gió, nước, an toàn có cơ sở thực tế rõ ràng. Phần lý khí là tri thức văn hoá truyền thống, chưa được khoa học thực nghiệm kiểm chứng. Bạn nên tiếp cận cả hai phần với thái độ cởi mở và tỉnh táo.

Phong thuỷ học gồm những gì?

Phong thuỷ học là việc nghiên cứu có hệ thống các nguyên lý và trường phái phong thuỷ. Người học thường đi từ âm dương, ngũ hành, bát quái đến hình pháp, rồi các phép lý khí.

Không tin phong thuỷ có sao không?

Không sao cả. Một ngôi nhà sáng sủa, thoáng gió, an toàn và tiện dụng đã đáp ứng phần lớn tinh thần của phong thuỷ.

Tìm hiểu phong thuỷ bài bản

Nếu muốn học từ nguyên lý gốc, mời bạn xem các khoá học phong thuỷ của Phong Thuỷ Liên Hoa. Người mới có thể bắt đầu với tài liệu miễn phí trong mục quà tặng phong thuỷ. Trong đó có giáo trình Bát Trạch và giáo trình Mai Hoa Dịch Số. Cần hỏi thêm, bạn có thể liên hệ qua Zalo hoặc điện thoại 0988 964 636.