Thầy địa lý Tả Ao và truyền thống phong thuỷ Việt Nam thời xưa

Nhắc đến thầy địa lý Tả Ao, nhiều người Việt nghĩ ngay tới bậc thầy tìm đất nổi tiếng nhất trong dân gian. Tên ông gắn với vô số câu chuyện về chọn đất làm nhà, đặt mộ, đoán thịnh suy của dòng họ. Tuy vậy, giữa sử liệu và truyền thuyết về ông có một khoảng cách khá xa. Bài viết này cố gắng tách bạch hai phần đó, đồng thời nhìn lại truyền thống địa lý phong thuỷ của người Việt.

Truyền thống địa lý phong thuỷ ở Việt Nam

Trong dân gian, phong thuỷ thường được gọi là "địa lý". Người hành nghề được gọi là thầy địa lý hay thầy địa. Công việc của họ là xem đất dựng nhà, lập làng, xây đình chùa và chọn nơi an táng.

Quan niệm về địa thế đã xuất hiện trong văn bản chính thống từ rất sớm. Chiếu dời đô năm 1010 của Lý Thái Tổ mô tả thành Đại La có thế "rồng cuộn hổ ngồi". Văn bản nhà nước dùng hình ảnh này để giải thích lựa chọn kinh đô. Điều đó cho thấy tư duy địa thế đã có vị trí trong đời sống chính trị và văn hoá.

Bên cạnh sử liệu là kho truyền thuyết phong phú. Nổi tiếng nhất là chuyện Cao Biền, viên quan nhà Đường ở An Nam thế kỷ IX, đi yểm long mạch nước Nam. Cao Biền là nhân vật lịch sử có thật. Còn chuyện yểm đất thuộc về truyền thuyết, không có trong chính sử. Về sau, hình tượng thầy địa lý Tả Ao mới trở thành biểu tượng tiêu biểu của nghề.

Thầy địa lý Tả Ao: sử liệu và giai thoại

Về phần sử liệu, thông tin về thầy địa lý Tả Ao khá ít và không thống nhất. Ngay cả tên thật của ông cũng có nhiều cách ghi:

• Theo trích dẫn của các nhà nghiên cứu, sách Lịch triều hiến chương loại chí của Phan Huy Chú chép là Hoàng Chiêm.
• Sách Nam hải dị nhân của Phan Kế Bính ghi là Nguyễn Đức Huyền.
• Truyền khẩu ở địa phương gọi ông là Vũ Đức Huyền.

"Tả Ao" vốn là tên làng quê của ông, nay thuộc vùng Nghi Xuân, Hà Tĩnh. Một số nhà nghiên cứu Hán Nôm cho rằng đây có thể không phải tên thật. Ông thường được xếp vào thời Lê, nhưng niên đại cụ thể chưa có sự thống nhất.

Phần giai thoại thì phong phú hơn nhiều. Theo các truyện kể dân gian, ông học nghề từ một thầy địa lý người phương Bắc. Sau khi thành nghề, ông đi khắp nơi tìm đất, đặt mộ cho nhiều dòng họ. Những câu chuyện này có giá trị văn hoá lớn, nhưng khó kiểm chứng về mặt lịch sử.

Cuối năm 2020, một hội thảo khoa học về Tả Ao được tổ chức tại Nghi Xuân. Các tham luận vẫn ghi nhận rằng tiểu sử của ông còn nhiều điểm cần tiếp tục nghiên cứu.

Những danh sư, sách địa lý được lưu truyền

Nhiều văn bản địa lý mang tên thầy địa lý Tả Ao được lưu truyền đến nay. Có thể kể đến Địa đạo diễn ca viết theo lối thơ Nôm dễ nhớ, hay Tả Ao chân truyền địa lý. Thư viện Quốc gia Việt Nam còn lưu một bản Hán Nôm mang tên này, nhưng không ghi tác giả.

Đa số các bản là bản chép tay hoặc bản in muộn, có nhiều dị bản khác nhau. Vì vậy, khó khẳng định đâu là lời của chính Tả Ao, đâu là phần người đời sau bổ sung. Người đọc nên coi đây là tư liệu văn hoá, cần đối chiếu cẩn thận.

Bên cạnh đó, giới nho sĩ Việt cũng chép lại và nghiên cứu các sách địa lý Trung Hoa. Tiêu biểu là Táng thư, Hám long kinh. Ở nhiều làng quê, tên tuổi các thầy địa lý địa phương còn lưu trong gia phả, truyền khẩu. Phần lớn trong số họ không để lại trước tác nào.

Phong thuỷ Việt khác phong thuỷ Trung Hoa ở đâu

Phong thuỷ Việt dùng chung nhiều nguyên lý với phong thuỷ Trung Hoa. Tuy nhiên, điều kiện tự nhiên và lối sống đã tạo nên những sắc thái riêng. Các giai thoại về thầy địa lý Tả Ao cũng phản ánh rõ những sắc thái ấy.

• Địa hình: đồng bằng châu thổ rộng, sông ngòi dày đặc. Thầy địa lý Việt rất chú trọng thế nước và độ cao thấp của đất.
• Khí hậu: nhiệt đới gió mùa, nắng nóng và mưa nhiều. Câu tục ngữ "lấy vợ hiền hoà, làm nhà hướng nam" phản ánh kinh nghiệm này.
• Làng xã: luỹ tre, cây đa, giếng nước, ao làng, mái đình đều có vai trò riêng trong cách nhìn địa thế.
• Tập tục âm trạch: tục cải táng phổ biến ở nhiều vùng ảnh hưởng đến cách chọn đất táng.
• Cách truyền nghề: kiến thức được diễn ca bằng thơ Nôm, dễ thuộc, dễ lan toả trong dân gian.

Hình pháp Việt Nam: kế thừa và phát triển

Điểm chung của các thầy địa lý xưa là coi trọng quan sát thực địa. Họ nhìn núi, nhìn nước, xem đường đi của khí qua hình thế đất đai. Đây chính là tinh thần của hình pháp, còn gọi là hình thế hay loan đầu.

Ngày nay, môi trường sống đã đổi khác. Đường phố, nhà cao tầng, khu đô thị mới xuất hiện dày đặc quanh mỗi ngôi nhà. Người học hình pháp hiện đại cần vận dụng nguyên lý cổ vào bối cảnh mới này.

Tại Phong Thuỷ Liên Hoa, Thầy Vũ Giới Liên Hoa giảng dạy khoá Hình pháp Liên Hoa. Khoá học chú trọng ứng dụng hình thế vào nhà ở và kiến trúc hiện đại. Đây là sự tiếp nối tinh thần quan sát thực địa nói chung. Bài viết không đặt Phong Thuỷ Liên Hoa vào một dòng truyền thừa cụ thể nào từ Tả Ao.

Câu hỏi thường gặp

Thầy địa lý Tả Ao tên thật là gì?

Chưa có câu trả lời thống nhất. Các nguồn ghi khác nhau: Hoàng Chiêm, Nguyễn Đức Huyền, Vũ Đức Huyền. "Tả Ao" là tên làng quê ông ở vùng Nghi Xuân, Hà Tĩnh.

Tả Ao sống vào thời nào?

Ông thường được xếp vào thời Lê. Tuy nhiên, niên đại cụ thể vẫn còn là vấn đề cần nghiên cứu thêm.

Tả Ao có phải ông tổ nghề phong thuỷ Việt Nam?

Dân gian tôn xưng ông là "Thánh địa lý" và nhiều người coi ông là bậc tổ của nghề. Đây là cách tôn vinh trong văn hoá, chưa phải kết luận của sử học.

Sách của thầy địa lý Tả Ao có đáng tin không?

Các sách này là tư liệu văn hoá quý, nhưng có nhiều dị bản. Khi đọc, bạn nên đối chiếu nhiều bản và đặt trong hệ thống nguyên lý phong thuỷ chung.

Tìm hiểu phong thuỷ một cách có hệ thống

Câu chuyện về thầy địa lý Tả Ao nhắc chúng ta rằng nghề địa lý cần cả kiến thức lẫn trải nghiệm thực địa. Nếu muốn học bài bản, bạn có thể tham khảo các khoá học phong thuỷ do Thầy Vũ Giới Liên Hoa giảng dạy. Bạn cũng có thể nhận quà tặng phong thuỷ như giáo trình Bát Trạch, bản thiết kế la kinh để tự học. Cần trao đổi thêm, mời bạn liên hệ qua Zalo 0988 964 636.