Thập nhị trực là gì? Ý nghĩa 12 trực và cách tính khi xem ngày

Thập nhị trực là một trong những yếu tố quen thuộc nhất khi xem ngày tốt xấu theo lịch pháp phương Đông. Từ xa xưa, người Việt đã coi trọng việc chọn thời điểm cho những việc lớn. Đó là cưới hỏi, động thổ, khai trương hay xuất hành.

Mười hai trực giúp người xem ngày biết mỗi ngày “mang khí” gì, hợp làm việc gì và nên tránh việc gì. Bài viết này giải thích ý nghĩa từng trực, cách tính trực cho một ngày bất kỳ và những lưu ý khi áp dụng.

Thập nhị trực là gì?

Thập nhị trực, hay 12 trực, là một hệ thống gồm mười hai “vị trực” luân phiên cai quản từng ngày. Hệ thống này còn được gọi là Kiến Trừ thập nhị trực, theo tên hai trực đứng đầu.

Mười hai trực theo thứ tự gồm: Kiến, Trừ, Mãn, Bình, Định, Chấp, Phá, Nguy, Thành, Thâu, Khai, Bế. Trực Thâu ở một số sách được ghi là trực Thu.

Cần lưu ý rằng mỗi trực ứng với cả một ngày, không phải một khung giờ trong ngày. Mỗi ngày chỉ có một trực. Các trực nối tiếp nhau theo vòng tròn mười hai ngày, hết Bế lại quay về Kiến.

Tên mỗi trực nói lên tính chất của ngày đó. Kiến là dựng lập, Trừ là loại bỏ, Mãn là đầy đủ, Thành là thành tựu, Bế là đóng lại. Chỉ cần hiểu nghĩa tên trực, bạn đã nắm được phần lớn tinh thần của nó.

Nguồn gốc của thập nhị trực

Thập nhị trực bắt nguồn từ quan sát sao Bắc Đẩu. Người xưa nhận thấy cán chòm Bắc Đẩu, gọi là Đẩu bính, xoay dần theo bốn mùa. Lúc chiều tối, cán sao lần lượt chỉ về mười hai phương ứng với mười hai địa chi.

Khi cán Bắc Đẩu chỉ về phương Dần, đó là tháng Dần, tức tháng Giêng. Địa chi mà cán sao chỉ tới gọi là “nguyệt kiến”, nghĩa là cái gốc dựng nên tháng đó.

Ngày nào có địa chi trùng với nguyệt kiến thì khí của tháng được xem là vượng nhất. Ngày ấy được đặt là trực Kiến. Mười một trực còn lại cứ thế nối tiếp theo thứ tự địa chi của các ngày sau.

Tháng tính trực theo tiết khí, không theo ngày âm lịch

Đây là điểm nhiều người hay nhầm. Tháng dùng để tính trực là tháng tiết khí, bắt đầu từ ngày giao tiết. Nó không trùng hẳn với ngày mùng một của tháng âm lịch.

Ví dụ, tháng Dần bắt đầu từ tiết Lập Xuân chứ không phải từ mùng một Tết. Nếu một ngày nằm trước Lập Xuân thì dù đã sang năm mới âm lịch, ngày đó vẫn tính theo tháng Sửu.

Cách tính thập nhị trực cho một ngày bất kỳ

Muốn biết một ngày thuộc trực nào, bạn làm theo ba bước sau:

1. Xác định ngày đó thuộc tháng tiết khí nào, dựa vào bảng ở trên.
2. Tra địa chi của ngày đó trong lịch can chi.
3. Lấy ngày có địa chi trùng với tháng làm trực Kiến. Sau đó đếm xuôi theo thứ tự địa chi để ra trực của ngày cần xem.

Ví dụ minh hoạ

Giả sử ngày bạn cần xem nằm trong tháng Ngọ, tức sau tiết Mang Chủng và trước tiết Tiểu Thử. Ngày đó là ngày Thân.

Trong tháng Ngọ, ngày Ngọ là trực Kiến. Đếm tiếp, ngày Mùi là trực Trừ, ngày Thân là trực Mãn. Vậy ngày cần xem thuộc trực Mãn.

Bảng tra nhanh địa chi ngày theo từng trực

Bảng dưới đây cho biết trong mỗi tháng tiết khí, ngày mang địa chi nào ứng với trực nào. Bạn chỉ cần dò hàng tháng và tìm địa chi của ngày.

Hiện tượng trùng trực ngày giao tiết

Vào ngày giao tiết, tức ngày bắt đầu một tháng tiết khí mới, trực của ngày đó lặp lại trực của ngày hôm trước. Vì thế, mỗi tháng có hai ngày liền nhau cùng một trực.

Nhờ lần lặp này, trực Kiến luôn rơi đúng vào ngày có địa chi trùng với tháng mới. Nếu bỏ qua chi tiết ấy, kết quả tra trực sẽ lệch một ngày.

Ý nghĩa của 12 trực trong thập nhị trực

Phần dưới đây tóm tắt ý nghĩa và những việc thường được xem là nên làm, nên tránh của từng trực. Đây là cách hiểu phổ biến trong sách lịch, mang tính tham khảo.

1. Trực Kiến

Kiến nghĩa là dựng lập, khởi đầu. Đây là ngày khí của tháng vượng nhất. Trực Kiến thường hợp xuất hành, nhậm chức, gặp gỡ, khởi đầu việc mới. Nên tránh động thổ, đào giếng, mở kho và đi thuyền.

2. Trực Trừ

Trừ nghĩa là loại bỏ cái cũ. Ngày này hợp dọn dẹp, tẩy uế, chữa bệnh, cúng giải trừ. Trực Trừ ít được dùng cho việc cầu quan, nhậm chức hay mở hàng.

3. Trực Mãn

Mãn nghĩa là đầy đủ, sung túc. Ngày này hợp cầu tài, cúng tế cầu phúc, giao dịch, nhập kho. Nên tránh nhậm chức, kiện tụng và an táng.

4. Trực Bình

Bình nghĩa là bằng phẳng, quân bình. Ngày này hợp san nền, sửa đường, bồi đắp, sơn sửa và các việc thường ngày. Không nên làm những việc mang tính đào khoét như đào mương, khoét giếng.

5. Trực Định

Định nghĩa là yên ổn, an định. Ngày này hợp cưới hỏi, nhập học, giao dịch, lập giấy tờ. Nên tránh kiện tụng và đi xa.

6. Trực Chấp

Chấp nghĩa là nắm giữ, duy trì. Ngày này hợp sửa sang nhà cửa, lập giao kèo, cúng tế. Trực Chấp thường kém thuận cho việc mở hàng, xuất hành đi xa và dời nhà.

7. Trực Phá

Phá nghĩa là phá vỡ. Ngày trực Phá có địa chi xung với nguyệt kiến, nên khí của ngày bị xem là tan vỡ. Phần lớn việc lớn như cưới hỏi, khai trương, ký kết, xây dựng đều nên tránh. Ngày này chỉ hợp phá dỡ công trình cũ hoặc chữa bệnh.

8. Trực Nguy

Nguy nghĩa là chênh vênh, nguy hiểm. Ngày này hợp cúng tế, cầu phúc, kê giường. Nên tránh leo cao, đi sông nước, xuất hành và các việc mạo hiểm.

9. Trực Thành

Thành nghĩa là thành tựu, viên mãn. Đây là một trong những trực tốt nhất. Ngày này hợp hầu hết việc tốt như cưới hỏi, khai trương, nhập học, nhậm chức, dời nhà. Chỉ nên tránh kiện tụng.

10. Trực Thâu

Thâu nghĩa là thu về, gom lại. Ngày này hợp thu hoạch, nhập kho, thu nợ, mua bán, nạp tài. Nên tránh cho vay, an táng và động thổ.

11. Trực Khai

Khai nghĩa là mở ra, thông suốt. Ngày này hợp khai trương, nhập học, nhậm chức, xuất hành, cầu phúc, khởi công. Nên tránh an táng và kiện tụng.

12. Trực Bế

Bế nghĩa là đóng lại, bế tắc. Ngày này kém cho khai trương, xuất hành, cưới hỏi và chữa bệnh. Ngược lại, trực Bế hợp các việc mang tính khép lại như đắp đê, lấp hố, xây tường.

Trực tốt, trực xấu theo khẩu quyết xưa

Sách lịch xưa có bốn câu khẩu quyết tóm tắt tính chất chung của 12 trực:

Kiến, Mãn, Bình, Thâu hắc;

Trừ, Nguy, Định, Chấp hoàng;

Thành, Khai giai khả dụng;

Bế, Phá bất tương đương.

Theo khẩu quyết này, Trừ, Nguy, Định, Chấp thuộc nhóm “hoàng”, tức thiên về tốt. Kiến, Mãn, Bình, Thâu thuộc nhóm “hắc”, thiên về kém. Thành và Khai đều dùng được. Bế và Phá thì không nên dùng cho việc lớn.

Đây chỉ là cách phân loại chung. Thực tế, mỗi trực vẫn có việc hợp và việc kỵ riêng, như phần ý nghĩa ở trên đã trình bày. Một trực “hắc” vẫn có thể hợp với một số việc nhất định.

Ứng dụng thập nhị trực theo từng việc

Cưới hỏi

Khi chọn ngày cưới, người xưa thường ưu tiên trực Thành, Định, Khai. Nên tránh trực Phá và trực Bế vì mang nghĩa tan vỡ, bế tắc.

Động thổ, xây dựng

Với việc khởi công, các trực Thành, Khai thường được chọn. Nên tránh trực Kiến vì sách lịch kỵ động thổ ngày này. Trực Phá chỉ dùng khi cần phá dỡ công trình cũ.

Khai trương, giao dịch

Khai trương hợp trực Khai, Thành, Mãn. Ký kết, lập giấy tờ hợp trực Định. Nên tránh trực Bế, trực Phá và trực Chấp khi mở hàng.

Xuất hành, đi xa

Xuất hành có thể chọn trực Kiến, Khai, Thành. Nên tránh trực Nguy, nhất là khi đi đường thuỷ hoặc leo núi.

An táng

Việc an táng cần xem rất kỹ và kết hợp nhiều yếu tố khác. Nhiều trực tốt cho việc vui như Khai, Mãn lại kỵ an táng. Vì vậy, không nên chỉ dựa vào tên trực để quyết định.

Thập nhị trực trong đời sống và văn hoá người Việt

Thập nhị trực đã có mặt trong đời sống người Việt từ rất lâu. Qua nhiều thế hệ, kiến thức này được lưu truyền trong sách lịch, trong lời dặn của ông bà khi nhà có việc lớn.

Trước một đám cưới hay lễ động thổ, nhiều gia đình vẫn giở lịch xem trực của ngày. Thói quen ấy thể hiện sự cẩn trọng và lòng tôn trọng với truyền thống mà cha ông để lại.

Tác động đến tâm lý

Khi biết mình bắt đầu công việc vào một ngày hợp, người ta thường thấy tự tin và thoải mái hơn. Sự an tâm ấy giúp họ tập trung vào việc chính, chuẩn bị chu đáo hơn.

Ngược lại, nếu biết một ngày có trực không hợp, bạn có thể chủ động lùi lịch. Hoặc bạn có thể chuẩn bị kỹ hơn để giảm rủi ro. Đó mới là giá trị thực tế của việc xem trực.

Tra cứu dễ dàng hơn nhờ công nghệ

Ngày trước, muốn biết trực phải tra lịch tay và nhớ ngày giao tiết. Ngày nay, phần mềm lịch pháp giúp việc tra cứu nhanh và ít sai sót hơn. Dù vậy, người dùng vẫn nên hiểu nguyên lý để đọc kết quả cho đúng.

Những lưu ý khi áp dụng thập nhị trực

Không dựa vào một yếu tố duy nhất

Trực chỉ là một phần trong bức tranh chung. Một ngày tốt còn phải xét can chi, ngũ hành và nhị thập bát tú. Bạn cũng cần xem ngày hoàng đạo hay hắc đạo và tuổi của người chủ sự. Có ngày trực tốt nhưng phạm sát với tuổi, khi đó vẫn nên cân nhắc.

Giữ thái độ tỉnh táo

Xem trực là để chủ động sắp xếp công việc cho thuận, không phải để lo lắng. Bạn nên coi đây là kiến thức văn hoá và công cụ tham khảo. Sự chuẩn bị chu đáo vẫn là điều quyết định kết quả công việc.

Hiểu đúng trước khi dùng

Nhiều tài liệu trên mạng ghi sai tên trực hoặc tính trực theo tháng âm lịch. Trước khi áp dụng, bạn nên nắm chắc thứ tự 12 trực và cách tính theo tiết khí. Khi cần, hãy dùng công cụ tra cứu đáng tin cậy để tránh nhầm lẫn.

Câu hỏi thường gặp về thập nhị trực

Trực có giống ngày hoàng đạo không?

Không. Ngày hoàng đạo, hắc đạo là một hệ thống khác, dựa trên mười hai vị thần như Thanh Long, Minh Đường. Một ngày có thể vừa có trực tốt vừa là ngày hắc đạo, nên cần xét cả hai.

Vì sao có hai ngày liền nhau cùng một trực?

Đó là hiện tượng trùng trực vào ngày giao tiết. Nhờ lần lặp này, trực Kiến luôn khớp với địa chi của tháng tiết khí mới.

Trực Phá có phải ngày xấu nhất?

Trực Phá thường được tránh cho các việc lớn vì ngày này xung với nguyệt kiến. Tuy vậy, sách lịch vẫn xem đây là ngày hợp để phá dỡ nhà cũ hoặc chữa bệnh. Tốt hay xấu luôn gắn với việc cụ thể.

Ngày trực Thành có chắc chắn là ngày tốt?

Trực Thành là trực tốt, nhưng chưa đủ để kết luận cả ngày đều tốt. Bạn vẫn cần xem các yếu tố khác và đối chiếu với tuổi của người làm việc.

Kết luận

Thập nhị trực là phần kiến thức nền tảng của trạch nhật. Hãy nắm ý nghĩa từng trực và cách tính theo tiết khí. Khi đó, bạn sẽ chọn thời điểm phù hợp hơn cho việc hệ trọng. Hãy áp dụng một cách tỉnh táo, kết hợp nhiều yếu tố và không mê tín.

Muốn tra trực và các yếu tố ngày tốt xấu nhanh, bạn có thể dùng phần mềm xem ngày tốt Trạch Nhật. Phần mềm này nằm trong bộ Vũ Giới Hợp Luận. Muốn học bài bản, mời bạn xem các khoá học Phong Thuỷ Liên Hoa. Mọi thắc mắc, bạn liên hệ Zalo / điện thoại 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới).