Thất phách là gì? Ý nghĩa trong văn hoá và đời sống tinh thần

Thất phách là gì là câu hỏi nhiều người đặt ra khi nghe cụm từ “tam hồn thất phách” hay “thất hồn lạc phách”. Đây không chỉ là một khái niệm trong sách cổ. Nó còn được dùng để nói về những trạng thái tinh thần, cảm xúc rất đời thường. Hiểu đúng về thất phách giúp ta nhận ra nhiều khía cạnh phức tạp trong đời sống tinh thần của chính mình.

Thất phách là gì: hai cách hiểu của cùng một chữ

Chữ “thất” trong tiếng Hán Việt có hai nghĩa thường gặp. “Thất” (七) là số bảy. “Thất” (失) là mất. Vì vậy, “thất phách” được hiểu theo hai lớp nghĩa khác nhau.

Bảy phách trong “tam hồn thất phách”

Theo quan niệm phương Đông, đặc biệt trong Đạo giáo, con người có ba hồn và bảy phách. Hồn thuộc dương, thiên về tinh thần, nhẹ và hướng lên. Phách thuộc âm, gắn với thể xác, nặng và hướng xuống.

Sách Vân Cấp Thất Thiêm của Đạo giáo ghi tên ba hồn là Thai Quang, Sảng Linh, U Tinh. Bảy phách gồm Thi Cẩu, Phục Thỉ, Tước Âm, Thôn Tặc, Phi Độc, Trừ Uế, Xú Phế. Dân gian Việt Nam quen nói “ba hồn bảy vía” với nam và “ba hồn chín vía” với nữ. Ở đây, “vía” gần nghĩa với “phách”.

Khi hồn và phách hoà hợp, con người tỉnh táo, khoẻ khoắn, tinh thần vững vàng. Thầy Vũ Giới Liên Hoa từng ví nơi ở tốt như một bể khí giúp “dưỡng phách, trợ hồn” cho người ở.

“Thất phách” theo nghĩa mất phách

Lớp nghĩa thứ hai quen thuộc hơn trong đời sống. Người ta nói “thất hồn lạc phách”, “hồn xiêu phách lạc” để tả một người hoảng sợ, bàng hoàng hay mất phương hướng. Theo nghĩa này, thất phách là trạng thái tinh thần bị chấn động, như thể hồn vía rời khỏi bản thân.

Phần lớn nội dung bên dưới bàn về lớp nghĩa thứ hai. Đó là thất phách như một trạng thái tâm lý, với biểu hiện, nguyên nhân và cách vượt qua.

Thất phách dưới góc nhìn tâm lý

Thất phách không phải là thuật ngữ chuyên môn của tâm lý học. Tuy vậy, nó mô tả khá sát một trạng thái mà ai cũng có thể gặp. Đó là cảm giác mất mát, mất phương hướng, như không còn tìm thấy chính mình. Nhìn trạng thái này qua lăng kính tâm lý giúp ta hiểu sâu hơn hành vi và cảm xúc con người.

Trạng thái tách rời khỏi chính mình

Người rơi vào trạng thái thất phách thường thấy mình bị tách khỏi bản thân hoặc môi trường xung quanh. Trạng thái này hay gắn với những trải nghiệm đau buồn hay biến cố lớn. Chẳng hạn, khi mất đi người thân, nhiều người cảm thấy một phần của mình cũng mất theo.

Lúc ấy, họ thường khó giao tiếp và khó kết nối với mọi người. Nếu kéo dài, tình trạng này có thể dẫn tới cô đơn, trầm cảm hoặc những vấn đề sức khoẻ tinh thần khác. Như vậy, thất phách không chỉ là một cảm giác riêng tư. Nó có thể ảnh hưởng nặng nề tới chất lượng sống.

Những nguyên nhân thường gặp

Nguyên nhân chủ yếu thường là các biến cố tiêu cực trong đời sống. Có thể kể đến:

• Đổ vỡ tình cảm, mất người thân.
• Mâu thuẫn trong gia đình.
• Thay đổi môi trường sống đột ngột.
• Thói quen dồn nén, không bày tỏ được cảm xúc.

Tất cả những điều này có thể tạo ra khoảng cách giữa một người và cảm xúc của chính họ. Bên cạnh đó còn có yếu tố sinh học. Sự thay đổi cân bằng hoá học trong não có thể làm giảm khả năng điều tiết cảm xúc. Nhiều người vì thế rơi vào trạng thái này mà không nhận ra mình đã thay đổi.

Biểu hiện dễ nhận thấy

Biểu hiện của thất phách rất đa dạng và không phải lúc nào cũng dễ nhận ra. Có người trở nên lặng lẽ, thu mình khỏi các mối quan hệ. Có người vẫn muốn trò chuyện nhưng lại khó diễn đạt cảm xúc.

Người đang thất phách cũng hay có suy nghĩ tiêu cực về bản thân. Họ có thể nghĩ mình không đáng được yêu thương, không xứng đáng hạnh phúc. Từ đó, họ nhìn cuộc sống hằng ngày một cách bi quan. Những người như vậy cần được quan tâm và hỗ trợ kịp thời để lấy lại sự tự tin.

Dấu ấn của thất phách trong văn hoá và nghệ thuật

Trạng thái thất phách không chỉ được bàn trong đời sống thường ngày. Văn chương, âm nhạc và hội hoạ đã khai thác chủ đề này rất sâu. Nhờ đó, người thưởng thức có thêm góc nhìn và sự đồng cảm với thân phận con người.

Trong văn học

Nhân vật trong tác phẩm của Franz Kafka thường rơi vào cảnh tách rời khỏi thực tại. Cảm giác không thể hoà nhập với thế giới, cùng những giằng xé nội tâm, đã thành dấu ấn riêng trong văn của ông.

Văn học cổ điển Việt Nam cũng có nhiều hình ảnh như vậy. Bi kịch của nàng Kiều trong Truyện Kiều là một ví dụ tiêu biểu. Nhiều thi nhân cũng gửi vào thơ nỗi cô đơn, lạc lõng sau những mất mát lớn trong đời.

Trong âm nhạc

Âm nhạc diễn tả thất phách qua giai điệu buồn, lời ca xót xa, những câu chuyện tình dang dở. Nhiều ca khúc của Trịnh Công Sơn hay Văn Cao đã khắc hoạ sâu sắc nỗi cô đơn và lạc lõng ấy.

Âm nhạc không chỉ là nỗi lòng người nghệ sĩ. Nó còn là tiếng nói thay cho những ai đang thấy mình mất phương hướng. Khi nghe, người ta tìm được sự đồng cảm và gọi tên được cảm xúc của chính mình.

Trong hội hoạ

Hội hoạ cũng không đứng ngoài chủ đề này. Bức “Tiếng thét” của Edvard Munch là ví dụ nổi tiếng. Bầu trời đỏ rực cuộn xoáy và hình người méo mó gợi lên nỗi bất an tột độ bên trong.

Qua tranh, ta không chỉ thấy hình thức mà còn cảm được chiều sâu tâm hồn. Bức tranh tạo nên sợi dây vô hình giữa hoạ sĩ và người xem. Nhờ vậy, người xem có dịp soi lại cảm xúc của chính mình.

Làm sao để vượt qua trạng thái thất phách

Nhận ra mình đang thất phách là cần thiết. Nhưng biết cách vượt qua mới là điều quan trọng hơn. Có nhiều cách giúp bạn tìm lại phương hướng và sự gắn kết.

Nhận diện và chấp nhận cảm xúc

Bước đầu tiên là nhận diện và chấp nhận cảm xúc của mình. Khi thấy mình chênh vênh, hãy cho phép bản thân trải qua cảm xúc ấy, đừng che giấu hay đè nén. Chấp nhận rằng cảm xúc của bạn là thật chính là nền tảng để hồi phục.

Hãy quan sát suy nghĩ, cảm xúc của mình mà không phán xét. Thiền định hoặc viết nhật ký là những cách hữu ích để hiểu lòng mình. Chúng vừa làm sáng tỏ cảm xúc, vừa giúp tâm bình tĩnh hơn.

Tìm sự nâng đỡ từ người khác

Có những lúc bạn cần người khác đồng hành. Hãy chia sẻ với một người bạn thân hay người thân mà bạn tin tưởng. Được lắng nghe và cảm thông sẽ giúp bạn bớt cô đơn.

Nếu trạng thái kéo dài hoặc nặng nề, bạn nên tìm tới chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ. Họ có chuyên môn để giúp bạn hiểu mình và đồng hành trong quá trình hồi phục. Những buổi trị liệu có thể mở ra góc nhìn mới và lối ra phù hợp.

Chủ động thay đổi môi trường và thói quen

Chủ động thay đổi nơi sống, nơi làm việc hay thói quen hằng ngày cũng mang lại tác động tích cực. Tham gia hoạt động xã hội, tìm sở thích mới hay theo học một lớp nào đó sẽ làm cuộc sống phong phú hơn.

Hãy tạo quanh mình một môi trường tích cực. Một căn nhà sáng sủa, gọn gàng, thông thoáng cũng góp phần giúp tinh thần nhẹ nhõm. Khi thấy mình tiến bộ từng chút, cảm giác lạc lõng sẽ dần nhường chỗ cho sự tự tin và gắn kết.

Câu hỏi thường gặp về thất phách

Thất phách có phải là bệnh không?

Thất phách không phải là một chẩn đoán bệnh. Đó là một trạng thái tâm lý có thể gặp trong đời. Tuy vậy, nếu không được quan tâm đúng cách, nó có thể dẫn tới những vấn đề sức khoẻ tinh thần nghiêm trọng. Khi đó, bạn cần gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.

Làm sao biết mình đang thất phách?

Một số dấu hiệu thường gặp là cảm giác cô đơn, thiếu động lực, khó kết nối với mọi người. Bạn cũng có thể thấy mình như không thuộc về nơi nào.

Ai cũng từng thất phách phải không?

Hầu như ai cũng có thể trải qua trạng thái này ở những mức độ khác nhau, nhất là trong giai đoạn khó khăn. Có điều, không phải ai cũng nhận ra rõ tác động của nó.

Làm thế nào để giúp người thân đang thất phách?

Hãy lắng nghe chân thành, tránh phán xét và tạo không gian an toàn để họ chia sẻ. Khi cần, hãy khuyến khích họ tìm tới chuyên gia.

Mất bao lâu để vượt qua?

Thời gian vượt qua tuỳ từng người và từng hoàn cảnh. Có người hồi phục nhanh, có người cần nhiều thời gian hơn để tìm lại sự cân bằng.

Lời kết

Trả lời câu hỏi thất phách là gì, ta thấy đây là một chủ đề sâu và nhiều tầng. Nó đi từ quan niệm hồn phách của phương Đông tới tâm lý, văn hoá và nghệ thuật. Hiểu về nó giúp ta nhận diện trạng thái tinh thần của mình và biết cách nâng đỡ người khác. Biết chăm sóc bản thân và tìm sự giúp đỡ đúng lúc, ta có thể vượt qua những cảm xúc khó khăn. Đôi khi, chính quãng thời gian chênh vênh ấy lại là động lực để trưởng thành.

Muốn hiểu thêm về phong thuỷ, mời bạn xem các khoá học phong thuỷ của Thầy Vũ Giới Liên Hoa. Bạn cũng có thể nhận tài liệu tại trang quà tặng phong thuỷ. Mọi câu hỏi, xin liên hệ qua Zalo / điện thoại 0988 964 636.