Thiết kế kiến trúc theo phong thuỷ và khí hậu nhiệt đới: đọc nắng, gió, mưa bằng âm dương

Kiến trúc sư làm việc ở nước ta phải giải bài toán khí hậu nhiệt đới hằng ngày: nắng chiều gay gắt, mưa lớn bất chợt, gió mùa đổi chiều theo mùa, những đợt nồm ẩm khiến tường đổ mồ hôi. Kiến trúc nhiệt đới có cả một kho giải pháp cho những vấn đề này. Điều thú vị là phong thuỷ, nếu hiểu đúng gốc, cũng đang nói về chính những điều ấy bằng một ngôn ngữ khác.

Bài viết này giúp kiến trúc sư nối hai ngôn ngữ: đọc nắng, gió, mưa bằng âm dương, và dùng các giải pháp kiến trúc khí hậu như những công cụ của thiết kế kiến trúc phong thuỷ. Đây là cách tiếp cận thực hành, bổ sung cho những bài lý thuyết sâu về khí đã có trên Khí Vận.

Phong thuỷ vốn là tri thức về gió và nước

Hai chữ phong thuỷ nghĩa đen là gió và nước. Yêu cầu cổ điển của một cuộc đất tốt là tàng phong đắc thuỷ: kín gió vừa đủ và có nước. Người xưa chọn chỗ ở bằng cách quan sát rất kỹ hướng gió, đường nước, nắng mưa của từng vùng. Nhiều nguyên tắc tưởng là huyền bí thật ra là kinh nghiệm khí hậu được đúc kết qua nhiều thế hệ.

Trong hệ thống của Phong Thuỷ Liên Hoa, nắng, gió, mưa là những biểu hiện cụ thể của thiên khí tác động tới công trình. Bài địa khí và thiên khí đã chỉ ra rằng công trình phải chủ động tạo điều kiện để đón thiên khí. Với kiến trúc sư, đón thiên khí đúng mức trước hết là đón nắng, gió, mưa đúng mức.

Nắng: dương khí cần điều độ

Nắng là dương khí. Nhà thiếu nắng thì âm u, ẩm thấp. Nhà thừa nắng thì nóng bức, chói chang, dương quá thịnh. Điều cần là điều độ. Một số nguyên tắc thực hành:

• Nắng chiều phía Tây thường gay gắt nhất. Mặt đứng phía này nên có mái đua sâu, hiên, lam đứng, hoặc lớp cây tán rộng. Hạn chế mảng kính lớn hướng Tây.
• Nắng phía Nam ở nhiều vùng lên cao vào mùa hè và xuống thấp vào mùa đông. Ô văng, mái đua ngang có thể che nắng hè mà vẫn đón nắng đông.
• Ánh sáng phía Bắc dịu, đều, thích hợp cho phòng làm việc, phòng đọc.
• Nắng sáng phía Đông nhẹ, ấm, đem lại cảm giác khởi đầu, hợp với bếp, phòng ăn sáng, phòng sinh hoạt chung.

Theo âm dương, không gian dương như phòng khách, phòng sinh hoạt nên nhận nhiều sáng hơn. Không gian âm như phòng ngủ, phòng thờ nên dịu hơn. Mặt đứng kính toàn bộ, dù hiện đại, thường khiến dương khí tràn vào quá mạnh, nhà nóng và khí khó giữ.

Gió: tàng phong mà không bí

Gió là con đường mà khí trời đi vào nhà. Gió mạnh, lùa thẳng thì khí tán. Không có gió thì khí tù. Kiến trúc nhiệt đới đề cao thông gió tự nhiên, phong thuỷ đề cao tàng phong. Hai yêu cầu tưởng ngược nhau nhưng thật ra gặp nhau ở chỗ: gió phải vào được, nhưng vào chậm, đi êm.

• Xác định hướng gió chủ đạo theo mùa của địa phương. Ở nhiều vùng phía Bắc có gió lạnh mùa đông, nhiều vùng có gió mát mùa hè, có nơi chịu gió khô nóng. Mở cửa đón gió mát, che chắn phía gió bất lợi.
• Thông gió xuyên phòng nhưng cửa đón và cửa thoát không nên thẳng hàng tuyệt đối. Lệch nhau một chút, có vật cản nhẹ ở giữa, gió sẽ đi vòng, chậm lại, đúng tinh thần khẩu quyết khí lưu như thuỷ.
• Giếng trời, lõi thang có thể tạo hiệu ứng hút khí nóng lên trên. Đây là giải pháp tốt nếu có kiểm soát, nhưng nếu quá mạnh, khí trong nhà bị hút đi liên tục. Nên có cửa điều chỉnh, mái che ở đỉnh giếng.
• Hàng cây, tường rào thoáng, lam gió là những lớp làm chậm gió trước khi vào nhà.

Mưa và độ ẩm: nước cần có đường đi

Mưa nhiệt đới đến nhanh, lượng lớn. Nước mưa không có đường đi sẽ tràn vào nhà, thấm tường, đọng sân. Trong phong thuỷ, nước đến cần có chỗ tụ và có đường ra, không xói và không tù.

• Mái đủ dốc, có mái đua che tường, ô văng che cửa sổ.
• Nước từ mái được thu bằng sê nô, ống đứng, không xả thẳng trước cửa chính.
• Nền nhà cao hơn mặt đường và sân, lý do được giải thích ở bài vì sao nền nhà cao hơn đường.
• Chân tường có lớp chống thấm, chống ẩm.

Hiện tượng nồm ẩm ở nhiều vùng là lúc âm khí và thấp khí nặng nhất trong năm. Giải pháp kiến trúc gồm nền cao, vật liệu bề mặt thoáng hơi, khả năng đóng kín khi không khí ngoài trời ẩm và mở thông khi khô ráo. Đây cũng là cách giữ cho khí trong nhà không bị trọc.

Bốn mặt đứng, bốn cách ứng xử

Khí hậu mỗi vùng mỗi khác, nên bảng sau chỉ là khung tham khảo chung. Kiến trúc sư cần điều chỉnh theo dữ liệu khí hậu và khảo sát thực tế của công trình.

Vật liệu và ngũ hành theo khí hậu

Vật liệu là nơi khí hậu và ngũ hành gặp nhau rất rõ. Mái ngói đất nung, tường gạch, sân đất thuộc Thổ, tích nhiệt chậm, thoáng hơi. Gỗ, tre thuộc Mộc, ấm và nhẹ. Kim loại, kính thuộc Kim, hấp và phản xạ nhiệt mạnh, nếu dùng nhiều ở phía nắng sẽ làm nhà nóng. Mặt nước thuộc Thuỷ, đặt ở phía đón gió có thể làm mát luồng gió trước khi vào nhà.

Khi chọn vật liệu cho từng mặt, kiến trúc sư có thể cân nhắc cả hai chiều: chiều kỹ thuật về nhiệt, ẩm, độ bền và chiều ngũ hành về cảm nhận, sự cân bằng. Phần ngũ hành trong màu sắc và vật liệu nội thất đã có bài ngũ hành trong phong thuỷ nhà ở.

Giới hạn: khí hậu không thay được hình thế và lý khí

Cần nói rõ để tránh hiểu lầm: một ngôi nhà mát mẻ, đủ sáng, thông gió tốt là một nền rất tốt, nhưng chưa phải là toàn bộ phong thuỷ. Phong thuỷ còn xét hình thế ngoại cảnh, hình cục công trình, khí khẩu, lý khí theo toạ hướng và vận. Hướng tốt nhất về khí hậu chưa chắc là hướng đúng nhất về hình thế và lý khí.

Khi hai yêu cầu mâu thuẫn, cách làm hợp lý thường là giữ hướng theo hình thế và lý khí, rồi dùng giải pháp kiến trúc để xử lý khí hậu. Chẳng hạn, nhà buộc phải mở mặt chính về phía Tây vì đó là mặt đường và minh đường, thì không xoay nhà quay lưng ra đường, mà làm hiên sâu, lam che, cây tán, lớp đệm phía trước. Đó là chỗ kiến trúc phục vụ phong thuỷ, và phong thuỷ tôn trọng kiến trúc.

Câu hỏi thường gặp

Nhà hướng Tây có nên tránh không?

Không nhất thiết. Nếu hình thế và lý khí hợp, nhà hướng Tây vẫn tốt. Phần nắng chiều xử lý bằng mái đua, hiên, lam và cây xanh.

Mặt đứng kính toàn bộ có hợp phong thuỷ không?

Thường không thuận, nhất là ở phía nắng. Kính nhiều khiến nhà nóng, dương khí tràn vào mạnh và khí khó giữ. Nên kết hợp mảng đặc và mảng kính, có che nắng.

Kiến trúc xanh có phải là phong thuỷ không?

Hai lĩnh vực có nhiều điểm gặp nhau ở cách xử lý nắng, gió, nước, cây. Nhưng phong thuỷ còn có phần hình thế, khí khẩu, lý khí mà kiến trúc xanh không đề cập.

Giếng trời để thông gió có làm tán khí?

Có thể, nếu quá lớn hoặc mở thẳng không che. Giếng trời vừa phải, lệch khỏi đỉnh nóc, có mái che điều chỉnh được là giải pháp dung hoà.

Học và trao đổi cùng Phong Thuỷ Liên Hoa

Kiến trúc sư muốn học bài bản cách vận dụng Hình Pháp vào thiết kế có thể tham khảo khoá học kiến trúc phong thuỷ Liên Hoa. Nếu quý vị đang có một phương án cần góp ý, xin gửi bản vẽ và dữ liệu hướng qua trang liên hệ hoặc Zalo 0988 964 636.