Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm: tiểu sử và những lời tiên tri

Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491 – 1585) là một trong những nhân vật kiệt xuất của lịch sử Việt Nam thế kỷ XVI. Ông hiệu là Bạch Vân am cư sĩ, đỗ Trạng nguyên khoa thi Ất Mùi năm 1535. Làm quan dưới triều Mạc, ông được phong tước Trình Tuyền hầu, sau thăng Trình Quốc công. Từ đó, dân gian kính cẩn gọi ông là Trạng Trình.

Ông không chỉ là danh nhân văn hoá, nhà thơ lớn và người thầy mẫu mực. Hậu thế còn ngưỡng mộ ông như một bậc tiên tri, nhờ học vấn uyên thâm về Kinh Dịch và lý số. Nhiều lời sấm của ông được cho là đã ứng với những biến động lớn của lịch sử dân tộc.

Tiểu sử Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm

Để hiểu về cuộc đời của Tuyết Giang Phu Tử, chúng ta hãy điểm lại những mốc chính dưới đây.

• Tên thật: Nguyễn Văn Đạt, về sau đổi thành Nguyễn Bỉnh Khiêm.
• Quê quán: làng Trung Am, huyện Vĩnh Lại, phủ Hạ Hồng, trấn Hải Dương. Vùng đất này nay thuộc Vĩnh Bảo, thành phố Hải Phòng.
• Học vấn: từ nhỏ ông đã tỏ ra thông minh khác thường. Ông theo học Bảng nhãn Lương Đắc Bằng và tiếp thu sâu sắc triết học, lý số.
• Khoa cử: mãi đến năm 1535, khi đã 45 tuổi, ông mới dự thi. Ngay lần ấy ông đỗ Trạng nguyên dưới triều vua Mạc Đăng Doanh.
• Quan lộ: ông được trọng dụng, từng giữ chức Tả Thị lang Bộ Hình, Tả Thị lang Bộ Lại, kiêm Đông các Đại học sĩ.
• Từ quan: năm 1542, thấy triều đình có nhiều lộng thần, ông dâng sớ xin chém mười tám người. Sớ không được chấp thuận, ông treo ấn từ quan, trở về quê.
• Dạy học: về quê, ông lập quán Trung Tân, dựng am Bạch Vân và lấy hiệu Bạch Vân cư sĩ. Ông mở trường bên sông Tuyết, học trò khắp nơi tìm đến rất đông.

Vì đức độ và tài năng, học trò tôn xưng ông là Tuyết Giang Phu Tử, nghĩa là người thầy bên sông Tuyết.

Những lời khuyên tiên tri của Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm

Tên tuổi ông gắn liền với những lời dự ngôn mang tầm chiến lược. Chúng tác động trực tiếp đến dòng chảy lịch sử trong thời kỳ phân tranh Lê – Trịnh – Mạc – Nguyễn. Dưới đây là ba giai thoại tiêu biểu.

“Giữ chùa thờ Phật thì ăn oản”

Khi quyền thần Trịnh Kiểm có ý phế bỏ nhà Lê để tự lập triều mới, ông sai người đến hỏi ý Trạng Trình. Trạng Trình không trả lời thẳng. Ông chỉ nói bâng quơ với người nhà: “Giữ chùa thờ Phật thì ăn oản”.

Trịnh Kiểm hiểu ý: cứ tôn phò vua Lê và giữ vai trò phụ chính thì quyền lực mới bền lâu. Nhờ đó, ông từ bỏ ý định soán ngôi. Cục diện chính trị thời ấy cũng tránh được một cơn đại loạn.

“Hoành Sơn nhất đái, vạn đại dung thân”

Nguyễn Hoàng là con trai Thái sư Nguyễn Kim. Ông lo bị anh rể Trịnh Kiểm tìm cách hãm hại để trừ hậu hoạ. Vì vậy, ông bí mật sai người đến xin Trạng Trình kế sách lánh nạn.

Trạng Trình đáp bằng câu nói đi vào lịch sử: “Hoành Sơn nhất đái, vạn đại dung thân”, nghĩa là một dải Hoành Sơn có thể dung thân muôn đời. Câu ấy ám chỉ vùng Thuận Hoá, Quảng Nam từ đèo Ngang trở vào.

Nghe lời khuyên, Nguyễn Hoàng xin vào trấn thủ phương Nam. Từ đó mở ra cơ nghiệp của các chúa Nguyễn, góp phần định hình bờ cõi nước Việt về sau.

Cao Bằng giữ được ba đời cho nhà Mạc

Khi nhà Mạc suy yếu và bị liên quân Lê – Trịnh tấn công dồn dập, vua Mạc sai sứ đến hỏi kế sinh tồn. Vị cựu thần đưa ra lời khuyên: “Đất Cao Bằng tuy nhỏ nhưng có thể giữ được ba đời”.

Nhà Mạc làm theo, rút lên Cao Bằng cố thủ. Quả nhiên, dòng họ Mạc giữ được lực lượng và tồn tại thêm một thời gian dài, đúng như lời dự báo.

Sấm Trạng Trình và câu “Nam Đàn sinh thánh”

Những lời tiên tri của Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm sau này được người đời tập hợp trong Sấm Trạng Trình. Đến nay, tác phẩm vẫn thu hút sự quan tâm, nghiên cứu và luận giải của nhiều học giả trong và ngoài nước.

Một trong những câu sấm được nhắc đến nhiều nhất là “Nam Đàn sinh thánh”. Theo cách hiểu phổ biến, câu này báo trước sự xuất hiện của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Nguyên văn như sau:

Đụn Sơn phân giải, Bò Đái thất thanh,

Thủy đáo Lam thành, Nam Đàn sinh thánh.

Tạm dịch: khi núi Đụn chẻ đôi, khe Bò Đái mất tiếng, nước sông Lam khoét vào chân núi Lam Thành. Lúc ấy, đất Nam Đàn sẽ sinh ra bậc thánh nhân.

Lời giải của cụ Phan Bội Châu

Câu sấm này gắn với một giai thoại nổi tiếng. Một lần, chí sĩ Phan Bội Châu, học giả Đào Duy Anh và nhà nho Trần Lê Hữu ngồi bàn chuyện nước. Khi ấy, nhà nho Trần Lê Hữu quay sang hỏi cụ Phan:

“Thưa cụ Phan, ‘Bò Đái thất thanh, Nam Đàn sinh thánh’ chẳng phải là cụ hay sao? Cụ còn thất bại nữa là người khác!”

Cụ Phan Bội Châu khiêm nhường gạt đi và đáp:

“Kể cái nghề cử tử xưa kia tôi cũng có tiếng thật. Dân ta thường có thói trọng người văn học và gán cho người ta tiếng nọ tiếng kia. Nhưng nếu Nam Đàn có thánh thực thì chính là ông Nguyễn Ái Quốc chứ chẳng phải ai khác”.

Lời nhận định ấy về sau trùng khớp với lịch sử. Người con đất Nam Đàn là Nguyễn Ái Quốc đã tìm ra con đường cứu nước. Người lãnh đạo dân tộc giành lại độc lập.

Di sản của Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm

Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm là một đỉnh cao trí tuệ và văn hoá của thế kỷ XVI. Tầm nhìn xa của ông đến nay vẫn khiến hậu thế khâm phục. Các lời sấm, giai thoại về ông cho thấy học vấn Kinh Dịch sâu sắc gắn liền với lòng thương dân, yêu nước.

Về văn chương, Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm để lại hai tập thơ lớn. Đó là Bạch Vân am thi tập viết bằng chữ Hán và Bạch Vân quốc ngữ thi tập viết bằng chữ Nôm. Thơ ông giản dị, thấm đẫm triết lý nhàn tản và tình yêu quê hương. Ngôi trường bên sông Tuyết của ông cũng đào tạo nhiều học trò thành danh.

Học Kinh Dịch cùng Phong Thuỷ Liên Hoa

Muốn học Kinh Dịch bài bản, bạn hãy xem các khoá học Dịch lý 64 quẻ của Thầy Vũ Giới Liên Hoa. Bạn cũng có thể dùng thử phần mềm Mai Hoa Dịch Số và Liên Hoa Độn Pháp. Ngoài ra, bạn có thể nhận giáo trình Mai Hoa Dịch Số miễn phí.