Chùa Thiên Mụ Huế và những giai thoại phong thuỷ bên sông Hương

Chùa Thiên Mụ trên đồi Hà Khê là một trong những hình ảnh quen thuộc nhất của xứ Huế. Ngoài giá trị lịch sử và kiến trúc, ngôi chùa cổ còn gắn với nhiều giai thoại phong thuỷ. Bài viết này cùng bạn nhìn lại những câu chuyện ấy dưới góc độ văn hoá và hình thế đất.

Nguồn gốc chùa Thiên Mụ và lời truyền về bà lão nhà trời

Chùa được dựng năm 1601, khi chúa Nguyễn Hoàng đang mở mang vùng đất Thuận Hoá. Lúc ấy họ Nguyễn chưa xưng đế. Vì vậy, người cho dựng chùa là một vị chúa, không phải vua của triều Nguyễn về sau.

Sử nhà Nguyễn chép rằng khi chúa đi xem hình thế núi sông, người địa phương kể lại một chuyện lạ. Xưa có một bà lão mặc áo đỏ, quần xanh, ngồi trên đỉnh gò. Bà nói rồi đây sẽ có bậc chân chúa đến dựng chùa để tụ linh khí, giữ bền long mạch. Nói xong, bà biến mất.

Nghe chuyện, chúa Nguyễn Hoàng cho lập chùa trên gò và đặt tên là Thiên Mụ, nghĩa là "bà lão nhà trời". Thời vua Tự Đức, vì kiêng chữ "Thiên", chùa từng được gọi là Linh Mụ. Đến nay, người Huế vẫn quen dùng cả hai tên.

Hình thế phong thuỷ của gò Hà Khê

Sử cũ tả gò Hà Khê nổi lên giữa vùng đất bằng, dáng như đầu rồng ngoảnh lại. Phía trước là dòng sông lớn, phía sau có hồ nước. Dưới con mắt người học hình pháp, đây là một thế đất rất đáng chú ý.

Gò cao, mặt nhìn ra sông

Chùa nằm trên gò cao ở bờ bắc sông Hương. Nền cao giúp công trình khô ráo, tránh ngập và đón nhiều ánh sáng. Mặt chùa hướng ra sông, lấy dòng nước làm minh đường phía trước. Theo hình pháp, nước trước mặt là nơi khí dừng lại, còn gò cao là chỗ dựa vững chãi.

Dòng sông uốn khúc hữu tình

Đoạn sông Hương qua chân chùa chảy êm và uốn khúc mềm mại. Người xưa quý dòng nước hữu tình như thế hơn dòng chảy thẳng và xiết. Nước chậm thì khí dễ tụ, cảnh quan cũng êm đềm. Đó là một lý do vùng đất này được coi là nơi tụ linh khí.

Ý niệm "giữ bền long mạch"

Lời bà lão trong giai thoại nhắc đến hai việc: tụ linh khí và làm bền long mạch. Theo quan niệm xưa, một công trình tâm linh đặt đúng chỗ sẽ giúp "giữ" thế đất. Ngôi chùa trở thành điểm neo của cả vùng, nơi người dân hướng về mỗi dịp lễ. Qua đó, ta thấy người xưa gắn việc dựng chùa với việc an định một vùng đất mới.

Những công trình gắn với giai thoại chùa Thiên Mụ

Qua nhiều đời chúa và vua Nguyễn, chùa được trùng tu và mở rộng. Mỗi hạng mục đều mang dấu ấn riêng và có câu chuyện riêng.

Tháp Phước Duyên bảy tầng

Tháp do vua Thiệu Trị cho dựng năm 1844, nay đã thành biểu tượng của Huế. Tháp có bảy tầng, các tầng đều thờ Phật. Về hình thế, ngọn tháp đứng phía trước cổng chùa như một điểm nhấn thẳng đứng. Nó cân với mặt sông nằm ngang, tạo nên thế một đứng một nằm rất hài hoà.

Đại Hồng Chung và bia đá trên lưng rùa

Năm 1710, chúa Nguyễn Phúc Chu cho đúc quả chuông lớn gọi là Đại Hồng Chung. Năm 1715, chúa lại cho dựng tấm bia đá lớn đặt trên lưng rùa đá. Rùa vốn là biểu tượng của sự bền lâu trong văn hoá Á Đông. Đặt bia trên lưng rùa vì thế mang ý muốn lưu giữ lâu dài điều được ghi khắc.

Chánh điện và các pho tượng Phật

Trong chánh điện, các pho tượng Phật ngồi thiền gợi cảm giác an định. Với người xem phong thuỷ, đây là vùng khí tĩnh nhất của khuôn viên. Đi từ cổng vào trong, không gian chuyển dần từ động sang tĩnh.

Chùa Thiên Mụ trong đời sống tâm linh người Huế

Với người Huế, chùa không chỉ là một danh thắng. Đó là nơi họ tìm đến vào ngày rằm, mùng một, dịp Tết hay mùa Phật đản. Người dân lên chùa lễ Phật, cầu bình an cho gia đình. Nhiều người còn xem thế đất quanh chùa là một bài học tự nhiên về cách chọn chỗ ở.

Bài học ấy khá giản dị. Nền đất nên cao ráo, phía sau có chỗ dựa, phía trước thoáng và có nước hiền hoà. Khuôn viên nên chia rõ khu động và khu tĩnh. Những nguyên tắc này vẫn dùng được khi bạn chọn đất hay bố trí nhà ở hôm nay.

Đọc giai thoại phong thuỷ với tinh thần văn hoá

Giai thoại là ký ức của cộng đồng, có phần lịch sử và có phần thêu dệt. Khi đọc, bạn nên tách phần sử liệu khỏi phần truyền miệng. Điều đáng học là cách người xưa quan sát địa hình, dòng nước và hướng nhìn. Phần huyền thoại nên đón nhận như một nét đẹp văn hoá, không nên tuyệt đối hoá.

Trong cách học hình pháp, muốn hiểu một công trình cổ thì trước hết phải nhìn hình thế thật của nó. Sau đó mới bàn đến lý khí và những câu chuyện đi kèm. Cách nhìn ấy giúp người học tránh mê tín, đồng thời vẫn trân trọng di sản của cha ông.

Tìm hiểu thêm về hình thế và phong thuỷ

Muốn học cách đọc thế đất như trên, mời bạn xem các khoá học phong thuỷ của Thầy Vũ Giới Liên Hoa. Bạn cũng có thể nhận quà tặng phong thuỷ miễn phí, gồm bản thiết kế la kinh và giáo trình nhập môn. Cần trao đổi thêm, xin liên hệ qua Zalo hoặc điện thoại 0988 964 636.