Nhà vườn sân rộng: giữ khí cho sân thoáng mà không tán theo Hình Pháp

Có một khoảng sân rộng là niềm mong ước của nhiều gia đình sống lâu năm trong phố chật. Nhà vườn ở ven đô, ở quê hay ở các khu nghỉ dưỡng thường có lợi thế ấy. Thế nhưng không ít gia chủ sau khi về ở lại thấy nhà trống trải, gió lùa, mùa hè hầm nóng, mùa đông lạnh buốt. Sân rộng mà không giữ được khí thì ưu thế trở thành gánh nặng.

Bài viết này bàn riêng về bài toán đó: làm sao để nhà vườn sân rộng vẫn thoáng đãng mà khí không tán. Đây là góc nhìn của Hình Pháp Liên Hoa, coi hình thế là gốc, mọi tính toán về hướng và sao là phần tinh chỉnh sau.

Vì sao sân rộng lại dễ tán khí

Táng Thư của Quách Phác có câu được nhắc tới rất nhiều: khí thừa phong tắc tán, giới thuỷ tắc chỉ. Khí gặp gió thì tán, gặp nước thì dừng. Chữ phong thuỷ cũng từ đó mà ra. Một khoảng đất rộng không có gì che chắn giống một cánh đồng lộng gió. Khí đến rồi bị gió cuốn đi, không có chỗ dừng để tụ lại trước cửa nhà.

Có ba biểu hiện thường gặp ở nhà vườn bị tán khí:

• Đứng ở cửa chính nhìn ra, tầm mắt trôi đi xa mà không có điểm dừng nào.
• Gió thổi xuyên từ cổng qua sân vào thẳng nhà, cửa đóng mở va đập.
• Ngôi nhà nhỏ đứng giữa khoảng đất mênh mông, xung quanh trống trải, không có chỗ tựa phía sau, không có gì ôm hai bên.

Người xưa gọi đó là thế cô, tức ngôi nhà đứng một mình, không được bao bọc. Tàng phong, tức giấu gió, là yêu cầu đầu tiên để nhà vườn giữ được khí.

Tỷ lệ giữa nhà và sân: chủ khách phải rõ

Trong một khuôn viên, ngôi nhà là chủ, sân vườn là khách. Chủ phải đủ lớn để làm chỗ tụ khí, khách phải vừa đủ để làm minh đường. Nhà quá nhỏ so với sân thì khí loãng, nhà như lạc giữa vườn. Nhà chiếm gần hết đất thì không còn minh đường, khí không có chỗ dừng trước khi vào cửa.

Không có một con số chung cho mọi khu đất, vì địa hình, hướng gió và nhu cầu mỗi gia đình mỗi khác. Người tư vấn thường đánh giá bằng cách đứng tại vị trí cửa chính dự kiến và quan sát: phía trước có một khoảng mở vừa tầm, có điểm dừng của tầm nhìn ở cuối khoảng mở hay không, hai bên có gì ôm lại hay không.

Một nguyên tắc bố trí thường dùng là đặt nhà lùi về phía sau khuôn viên, chừa minh đường rộng phía trước. Phía sau vẫn giữ một khoảng hậu viên vừa phải, có cây cao hoặc địa hình nhô lên làm chỗ tựa. Đặt nhà ngay chính giữa khu đất, bốn phía đều trống như nhau, thường là cách kém nhất.

Ba lớp bao che: tường rào, cây chắn gió, cây trong sân

Bao che không có nghĩa là xây kín. Tường đặc cao bao quanh khiến sân bí, khí tù và mất đi cái thoáng vốn có của nhà vườn. Cách làm hợp lý hơn là chia thành ba lớp, mỗi lớp đảm nhận một phần việc.

Ở nước ta, hướng gió mùa khác nhau theo vùng và theo mùa. Có nơi chịu gió lạnh mùa đông, có nơi chịu gió nóng mùa hè. Người tư vấn cần hỏi người dân địa phương và quan sát thực tế, rồi đặt hàng cây chắn gió dày ở phía gió bất lợi, để phía gió mát thoáng hơn.

Khi khu đất không có nhà lân cận làm Long Hổ, hàng cây hai bên chính là Long Hổ. Theo cách đọc Tứ Tượng Cục, hai bên nên cân đối, phía Thanh Long có thể cao hoặc dày hơn đôi chút. Phía sau nên là lớp cây cao nhất, làm chỗ tựa cho cả ngôi nhà.

Một lưu ý quen thuộc: không trồng cây lớn ngay chính giữa trước cửa chính. Cây lớn chắn thẳng cửa vừa cản khí vào, vừa che sáng. Cây trong minh đường nên đặt lệch, tán vừa phải, để khí lượn quanh rồi mới vào nhà.

Mặt sân và lối đi: con đường của khí

Mặt sân ảnh hưởng nhiều tới cảm giác khi ở. Sân lát cứng toàn bộ bằng gạch, bê tông hấp nắng, phản xạ nhiệt vào nhà, khí trở nên khô nóng, thiên về dương. Sân toàn cỏ, toàn đất lại dễ ẩm, mùa mưa lầy lội, thiên về âm. Cách phối hợp thường thấy là lát cứng ở lối đi chính và khoảng sát hiên, phần còn lại là cỏ, thảm cây, sỏi.

Lối đi từ cổng vào nhà là đường dẫn khí. Lối thẳng tắp như mũi tên, từ cổng đâm thẳng vào cửa chính, khiến khí đi nhanh và mạnh. Lối uốn nhẹ, có một hai điểm đổi hướng, có bậc cấp hoặc khoảng sân nhỏ trước hiên, giúp khí đi chậm lại. Đó là tinh thần của khẩu quyết khí lưu như thuỷ.

Cổng cũng không nên đối thẳng cửa chính một cách trơ trọi. Nếu buộc phải thẳng, có thể dùng bồn cây, tiểu cảnh thấp hoặc mảng tường bình phong để điều nhịp mà không chắn mất tầm nhìn.

Sân trước, sân sau, sân bên: mỗi khoảng một vai

Nhà vườn thường có nhiều khoảng sân. Mỗi khoảng nên được giao một vai rõ ràng.

• Sân trước là minh đường, nơi đón khí. Sân trước cần sạch, sáng, thoáng, không chất vật liệu, không làm chỗ phơi phóng lâu dài.
• Sân sau là hậu viên, thuộc phần tĩnh. Đây là nơi trồng cây cao làm chỗ tựa, có thể làm vườn rau, vườn cây ăn quả. Không nên đào hồ sâu sát lưng nhà, vì phía sau cần thế vững hơn là thế trũng.
• Sân bên thường là lối phục vụ, chỗ để xe, khu giặt phơi. Cần lưu ý không để sân bên biến thành một hành lang gió thổi xuyên từ trước ra sau.

Việc bố trí cây, đá, hồ nước cụ thể trong từng khoảng sân đã được trình bày ở bài phong thuỷ sân vườn. Phần cổng, hồ cá và công trình phụ của nhà vườn, biệt thự có thể xem thêm ở bài xem phong thuỷ nhà vườn, biệt thự.

Quy trình khảo sát một nhà vườn sân rộng

Khi được mời tư vấn, người làm phong thuỷ theo Hình Pháp thường làm theo trình tự:

1. Đi quanh toàn bộ ranh đất, ghi nhận địa hình cao thấp, cây lớn sẵn có, nhà lân cận, đường đi, mương nước.
2. Hỏi và ghi lại hướng gió theo mùa, hướng nắng chiều, những tháng mưa nhiều.
3. Đứng tại vị trí cửa chính dự kiến, quan sát minh đường, điểm dừng tầm nhìn, thế ôm hai bên, chỗ tựa phía sau.
4. Đo toạ hướng bằng la kinh, đối chiếu với kết luận về hình thế.
5. Lập sơ đồ ba lớp bao che, lối đi chính, vai trò từng khoảng sân.
6. Trao đổi với kiến trúc sư và người làm cảnh quan để chọn loại cây, vật liệu mặt sân phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

Sân nhà vườn có nên lát kín cho sạch sẽ?

Không nên lát kín toàn bộ. Sân lát kín dễ nóng và thiên dương. Nên lát ở lối đi và sát hiên, phần còn lại để cỏ, cây và sỏi.

Có nên xây tường rào cao, kín để giữ khí?

Tường quá cao và đặc ở phía trước làm sân bí, che mất minh đường. Nên dùng tường vừa phải, kết hợp hàng cây nhiều tầng để làm chậm gió.

Nhà đã xây ngay giữa khu đất rộng thì làm sao?

Có thể bổ khuyết bằng cảnh quan: trồng lớp cây cao phía sau làm chỗ tựa, cây hai bên làm thế ôm, chia minh đường phía trước bằng tiểu cảnh và lối đi uốn nhẹ.

Trồng cây lớn trước nhà có tốt không?

Cây lớn nên đặt lệch, không chắn thẳng cửa chính. Cây trong minh đường cần tán vừa phải để khí lượn quanh và nhà vẫn đủ sáng.

Mời quý vị trao đổi về khuôn viên của mình

Nếu quý vị đang có một khu đất rộng để làm nhà vườn, hoặc đã ở mà thấy sân trống trải, gió lùa, xin gửi sơ đồ khu đất, ảnh chụp bốn phía và hướng cửa dự kiến qua trang liên hệ hoặc Zalo 0988 964 636 để được trao đổi cụ thể.