Phong thuỷ đại đô thị: đọc sơn long, thuỷ long cấp vùng trước khi định trung tâm

Một đại đô thị trải trên hàng nghìn héc-ta, được xây dựng trong nhiều chục năm và tồn tại lâu hơn mọi đời người tham gia làm ra nó. Phong Thuỷ Liên Hoa xét một vùng đất từ đại cục đến trung cục rồi tiểu cục, và nguyên tắc xuyên suốt là cái nhỏ phải thuận theo cái lớn. Vì vậy với phong thuỷ đại đô thị, công việc đầu tiên và cũng khó nhất không phải là vẽ trục hay chia khu, mà là đọc cho đúng đại cục của cả vùng: núi từ đâu đến, sông chảy về đâu, gió mùa thổi từ phía nào, hạ tầng lớn đang và sẽ đi qua đâu. Bài viết dành cho chủ đầu tư, đơn vị lập quy hoạch chung và những người quan tâm đến cách người xưa định đô.

Đại cục ở quy mô đại đô thị là gì

Ở quy mô một ngôi nhà, đại cục là dãy phố, con đường, ngọn đồi gần đó. Ở quy mô đại đô thị, đại cục là cả một vùng địa lý: dãy núi, cao nguyên, vùng đồi trung du, đồng bằng châu thổ, hệ thống sông lớn, bờ biển. Phong thuỷ gọi mạch núi là Sơn Long và mạch nước là Thuỷ Long. Trong đô thị hiện đại, các tuyến giao thông lớn như cao tốc, đường vành đai, đường sắt cũng được xem là Thuỷ Long nhân tạo, vì chúng dẫn dòng người và dòng hàng như nước dẫn khí.

Ở vùng đồng bằng không có núi, người xưa có câu đất bằng lấy nước làm long. Chênh lệch cao độ chỉ vài mét, nhưng hướng sông, hướng kênh, vùng đất bồi và vùng đất trũng cho biết khí đi về đâu và dừng ở đâu. Đọc đại cục đồng bằng khó hơn vùng núi, vì phải đọc bằng bản đồ cao độ, bản đồ thuỷ văn và nhiều lần đi thực địa chứ không thể nhìn một lần mà thấy.

Đọc sơn long cấp vùng

Phong thuỷ sư bắt đầu bằng bản đồ địa hình tỷ lệ nhỏ để thấy toàn bộ hệ núi đồi của vùng, rồi lần theo mạch: núi tổ ở đâu, mạch chạy theo hướng nào, đâu là chỗ mạch hạ xuống, thắt lại rồi mở ra, đâu là nơi mạch dừng. Các khái niệm như lai long, long nhập thủ, nơi kết huyệt được mô tả trong bài long nhập thủ trong phong thuỷ. Ở quy mô đô thị, nơi mạch dừng và mở ra một vùng đất bằng, có núi tựa phía sau và núi thấp ôm hai bên, là ứng viên tự nhiên cho lõi đô thị.

Một số tình huống cần tránh khi định lõi trung tâm:

• Đặt lõi trên sống núi hẹp hoặc trên đỉnh đồi trơ trọi, gió lùa bốn phía.
• Đặt lõi ở mũi đất, nơi mạch đã tận, phía trước là vực hay vùng trũng sâu.
• San phẳng các gò đồi tự nhiên để lấy mặt bằng, làm mất chính phần Huyền Vũ của vùng.

Đọc thuỷ long cấp vùng

Sông lớn là yếu tố định hình đại đô thị rõ nhất. Phong thuỷ sư xem dòng sông uốn quanh vùng đất theo kiểu nào. Phía bờ lõm của khúc sông, nơi nước ôm vào, thường là bờ bồi, đất được bồi đắp, khí tụ. Phía bờ lồi chịu dòng nước xói, là bờ lở, thế phản cung. Các đô thị cổ ven sông thường nằm ở bờ được nước ôm.

Những điểm khác cần đọc ở cấp vùng:

• Hợp lưu: nơi hai dòng sông gặp nhau là nơi khí giao hội mạnh, nhưng cũng là nơi dễ ngập.
• Thuỷ khẩu vùng: nơi nước rời khỏi vùng, thường là cửa sông hay đoạn sông chảy qua khe núi. Thuỷ khẩu có núi, cồn đất chặn giữ thì khí được giữ lại.
• Bờ biển: đại đô thị ven biển phải tính đến triều cường, xâm nhập mặn và gió bão. Thế đất lùi vào một khoảng, có đồi cát hay rừng phòng hộ che chắn, thường bền hơn thế đất sát mép nước.
• Hạ tầng giao thông: đường vành đai bao quanh lõi giống dòng nước ôm, hợp lẽ. Một tuyến cao tốc trên cao cắt ngang qua giữa lõi đô thị giống một dòng nước xiết chém đôi cuộc đất.

Định trung tâm và phân bố các chức năng lớn

Khi đã đọc xong sơn long và thuỷ long, phong thuỷ sư đưa ra sơ đồ nguyên tắc phân bố các chức năng lớn của đại đô thị:

• Lõi hành chính, văn hoá: đặt ở nơi khí tụ nhất, có thế tựa và minh đường, tương đương huyệt của cả thành.
• Khu ở: bao quanh lõi, ở các vùng đất cao ráo, được nước ôm.
• Cảng, khu công nghiệp, khu xử lý chất thải: về phía hạ lưu, gần thuỷ khẩu, cuối hướng gió chủ đạo, để chất thải và khí xấu theo dòng ra khỏi vùng thay vì quay lại lõi.
• Vùng xanh và vùng bảo tồn: giữ các gò đồi, rừng, mặt nước lớn như những bộ phận của long mạch, không san lấp. Đây là phần sinh cơ của cả vùng.
• Sân bay, đầu mối giao thông lớn: đặt ở vùng đất rộng, bằng, ngoài lõi, có đường kết nối thuận nhưng không xuyên thẳng vào trung tâm.

Đây là những nguyên tắc ở dạng định hướng. Việc chuyển chúng thành đồ án cụ thể thuộc về các đơn vị lập quy hoạch, có tính đến dân số, kinh tế, môi trường và pháp luật.

Bài học từ cách định đô của người xưa

Lịch sử Việt Nam để lại những ví dụ rõ ràng về việc chọn đất đóng đô theo thế sông núi. Chiếu dời đô thời Lý Thái Tổ khen đất Đại La “được cái thế rồng cuộn hổ ngồi”, đặt giữa sông và núi, đất rộng mà bằng, cao mà thoáng. Kinh thành Huế được xây dựng với sông Hương làm minh đường phía trước, núi Ngự Bình làm tiền án, hai cồn Hến và Dã Viên trên sông được xem như Thanh Long và Bạch Hổ hai bên.

Điều đáng học không phải là sao chép một mô hình, mà là trình tự tư duy: đọc thế lớn trước, đặt trung tâm vào nơi thế lớn cho phép, rồi để các bộ phận khác của thành thuận theo. Đô thị hiện đại có thêm hạ tầng, công nghệ và quy mô dân số mà người xưa chưa có, nhưng quy luật về chỗ tựa, chỗ tụ và dòng chảy thì không đổi.

Địa vận, Thiên vận và sự phân kỳ dài hạn

Theo Thầy Vũ Giới Liên Hoa, đồ hình lưu chuyển khí của một vùng quy hoạch phải thoả mãn cùng lúc Địa vận, tức sự lưu chuyển của khí trên thực địa, và Thiên vận, tức sự lưu chuyển của khí theo thời. Bài quy hoạch kiến trúc phong thuỷ Liên Hoa trình bày hai trụ cột này. Một đại đô thị sẽ đi qua nhiều vận trong Tam Nguyên Cửu Vận. Vận 9 kéo dài từ 2024 đến 2043, sau đó là vận 1. Vì vậy không nên ép mọi quyết định theo một vận duy nhất; điều quan trọng là khung đại cục đúng, còn từng khu được khởi công trong vận nào thì xét lý khí theo vận đó. Phần ý nghĩa của vận hiện tại có trong bài vận 9 hướng nào tốt.

Quy trình và sản phẩm tư vấn ở quy mô đại đô thị

Một gói tư vấn phong thuỷ cho đại đô thị thường gồm: nghiên cứu bản đồ địa hình, thuỷ văn và hiện trạng hạ tầng cấp vùng; nhiều đợt khảo địa theo mùa; bản đồ đại cục thể hiện sơn long, thuỷ long, thuỷ khẩu, các vùng tụ khí và các vùng bất lợi; sơ đồ nguyên tắc vị trí lõi và các chức năng lớn; danh mục yếu tố tự nhiên cần bảo tồn; và các buổi làm việc với đơn vị lập quy hoạch chung để chuyển nguyên tắc thành phương án. Phong thuỷ ở đây là một góc nhìn bổ sung có hệ thống, không thay thế khoa học quy hoạch, thuỷ văn, địa chất hay đánh giá tác động môi trường.

Câu hỏi thường gặp

Phong thuỷ có quyết định sự thành công của một đô thị không?

Không ai nên khẳng định như vậy. Sự phát triển của một đô thị phụ thuộc vào kinh tế, chính sách, hạ tầng, con người. Phong thuỷ giúp đặt đô thị vào thế đất hài hoà với tự nhiên, giảm những bất lợi có thể thấy trước như ngập, gió bão, cắt mạch, từ đó tạo nền bền vững hơn.

Đồng bằng không có núi thì đô thị tựa vào đâu?

Ở đồng bằng, chỗ tựa là vùng đất cao hơn dù chỉ vài mét, là rừng cây, đê, hoặc các khối công trình cao được quy hoạch có chủ đích ở phía sau. Nước được dùng làm long để đọc hướng khí.

San đồi lấp hồ để lấy mặt bằng có ảnh hưởng gì?

Gò đồi và mặt nước tự nhiên là những bộ phận của long mạch và thuỷ mạch. San lấp chúng là làm mất chỗ tựa và chỗ tụ, đồng thời thường gây ngập úng và nóng cục bộ. Nên giữ lại và lồng vào hệ cảnh quan.

Đại đô thị ven biển cần lưu ý gì đặc biệt?

Cần tính đến gió bão, triều cường, xâm nhập mặn và sự thay đổi đường bờ. Lõi đô thị nên lùi vào vùng đất cao, có lớp đệm cây xanh hay đồi cát phía biển.

Trao đổi về một vùng quy hoạch

Với dự án ở quy mô đại đô thị, việc đọc đại cục nên làm trước khi lập nhiệm vụ quy hoạch. Chủ đầu tư và đơn vị tư vấn có thể gửi bản đồ vùng và ranh giới nghiên cứu qua trang Liên hệ để trao đổi với Thầy Vũ Giới Liên Hoa. Người muốn học bài bản cách đọc hình thế cho bất động sản có thể tham khảo lớp Phong thuỷ Hình pháp bất động sản.