Táng Thư của Quách Phác: hiểu đúng sinh khí, tàng phong đắc thuỷ

Ai học phong thuỷ cũng từng nghe đến Táng Thư của Quách Phác. Đây là cuốn sách đặt nền cho cách hiểu về sinh khí và cho chính tên gọi "phong thuỷ". Bài viết này cùng bạn đọc lại đoạn mở đầu nổi tiếng của sách. Từ đó, ta lần lượt làm rõ sinh khí là gì, vì sao khí gặp gió thì tan, gặp nước thì dừng.

Táng Thư và câu định nghĩa phong thuỷ nổi tiếng

Quách Phác (276–324) là học giả sống vào thời Đông Tấn. Trong Táng Thư, ông viết một đoạn mà hậu thế coi như định nghĩa kinh điển của phong thuỷ:

"Táng giả, thừa sinh khí dã. Khí thừa phong tắc tán, giới thuỷ tắc chỉ. Cổ nhân tụ chi sử bất tán, hành chi sử hữu chỉ, cố vị chi phong thuỷ. Phong thuỷ chi pháp, đắc thuỷ vi thượng, tàng phong thứ chi."

Tạm hiểu như sau. Việc táng là nương theo sinh khí. Khí gặp gió thì tan, gặp nước thì dừng. Người xưa làm cho khí tụ lại không tan, đi mà có chỗ dừng, nên gọi là phong thuỷ. Trong phép phong thuỷ, được nước là bậc trên, giữ được gió là bậc kế.

Sinh khí là gì?

Sinh khí có thể hiểu là khí đang chuyển hoá trong một đại nguyên, một chu kỳ lớn của trời đất. Sách xưa chép: "Khí tại thiên chu du lục hư, tại địa sinh phát vạn vật". Ở trên trời, khí lưu chuyển khắp "lục hư". Ở dưới đất, khí làm nảy sinh muôn loài.

Từ Vô cực đến Lưỡng Nghi

Người xưa cho rằng thế giới vật chất hình thành từ trạng thái hỗn độn của khí. Trạng thái ấy gọi là Vô cực. Vô cực sinh Thái cực. Tại điểm Thái cực, Dương và Âm bắt đầu phân hoá, tạo thành Lưỡng Nghi.

"Lục hư" trong cách giải thích này

Trong Tiên Thiên Bát Quái, hai quẻ Càn và Khôn được gọi là "thiên địa định vị". Theo cách giải thích này, sáu quẻ còn lại chính là "lục hư". Chữ "hư" ở đây chỉ khí.

Nó cũng chỉ sáu lần chuyển hoá để hình thành khí của các quẻ tượng âm dương trong khoảng hư không. Đó là ý nghĩa của câu "khí tại thiên chu du lục hư".

Ngũ khí vận hành trong lòng đất

Táng Thư viết tiếp: "Ngũ khí hành hồ địa trung, phát nhi sinh hồ vạn vật". Ngũ khí là khí của năm hành Kim, Mộc, Thuỷ, Hoả, Thổ. Khí ngũ hành biến đổi theo sự chuyển dịch của thiên vận.

Sự biến đổi ấy hiện ra bên ngoài qua muôn vàn hình thái sự vật trên mặt đất. Nói cách khác, mỗi thời điểm vận hành của vũ trụ đều có biểu hiện cụ thể ở một không gian tương ứng.

Nhân pháp địa: sống thuận theo quy luật tự nhiên

Nhờ quan sát tinh tế, người xưa đã tạo cho mình không gian sống hợp với quy luật thời gian và không gian. Đó là kết quả của việc "nhân pháp địa": con người học theo những gì hiện ra trên mặt đất.

Ví dụ đơn giản nhất là mặt trời mọc thì thức dậy, mặt trời lặn thì nghỉ ngơi. Những biểu hiện ấy mang tính quy luật. Vạn vật sinh ra, tồn tại rồi mất đi đều chịu sự chi phối của tự nhiên.

Đạo Đức Kinh đúc kết điều này trong một câu: "Nhân pháp địa, địa pháp thiên, thiên pháp đạo, đạo pháp tự nhiên". Con người thay đổi theo những đổi thay trên mặt đất. Mặt đất chịu sự chi phối của vũ trụ. Còn vũ trụ vận hành theo một quỹ đạo bất biến, chính là quy luật tự nhiên.

Khí: sợi dây nối không gian và thời gian

Không gian và thời gian, âm và dương, phong và thuỷ đều là những cặp đối lập mà thống nhất. Tuỳ đối tượng được nói đến mà ta có cặp khái niệm tương ứng. Trong sự thống nhất ấy, khí giữ vai trò then chốt.

Người xưa nói: "Khí hữu chất nhi vô chất". Khí có mặt khắp nơi trong không gian nhưng không chiếm chỗ của không gian.

Khi thời gian và không gian thống nhất, khí ở trạng thái Vượng. Người sống trong môi trường ấy thấy dễ chịu, công việc hanh thông, gia đạo thuận hoà. Sự thống nhất giữa không gian, thời gian và con người khi đó là Cát. Ngược lại là Suy, là Hung.

Vì vậy, một công trình muốn vượng khí trước hết phải đáp ứng được yêu cầu tụ khí.

Ba thông điệp trong câu "khí thừa phong tắc tán" của Táng Thư

Thứ nhất: bản chất và sự tồn tại của khí

Ở môi trường quá trống trải, dòng khí di chuyển quá nhanh nên không tụ lại được. Muốn khí tụ, phải đạt điều kiện "Tiên Hậu thiên tương thông". Khi ấy, dòng khí trong nhà hay công trình mới di chuyển uốn lượn theo hình chữ Z.

Cơ thể con người cảm nhận được tốc độ ấy. Khí đi nhanh hơn nhịp mạch đập thì ta thấy lạnh. Khí đi chậm hơn nhịp mạch thì thấy nóng bức. Khí đi bằng nhịp mạch thì thấy dễ chịu.

Thứ hai: phương pháp tàng phong tụ khí

Khí di chuyển sẽ tạo ra những điểm động và điểm tĩnh. Khi động và tĩnh giao thoa, khí đạt tới sự cân bằng hài hoà. Đó là lúc khí không bị tán, đạt cảnh giới "tàng phong tụ khí".

Thứ ba: vai trò của Thuỷ

Tác dụng của Thuỷ được gói gọn trong tám chữ: "Thuỷ khứ phong lai, thuỷ lai phong chỉ". Nước đi thì gió đến, nước đến thì gió dừng. Vì thế Táng Thư mới đặt "đắc thuỷ" lên trên "tàng phong".

Phong thuỷ: tập hợp những cặp đối lập thống nhất

Phong thuỷ là tổng hoà của nhiều yếu tố vừa đối lập vừa thống nhất. Đó là các cặp Phong – Thuỷ, Âm – Dương, Tĩnh – Động, Linh thần – Chính thần, Cát – Hung. Chúng dùng để gọi tên trạng thái và tính chất của không gian, thời gian.

Khi các cặp ấy cân bằng, không gian và thời gian thống nhất, môi trường sống hợp phong thuỷ. Điều đó tác động tích cực đến sinh hoạt của người ở. Ngược lại, nơi không thuận phong thuỷ sẽ gây ảnh hưởng tiêu cực.

Học kinh điển phong thuỷ cùng Phong Thuỷ Liên Hoa

Muốn đi sâu vào Táng Thư và các kinh điển khác, mời bạn xem khoá học phong thuỷ của Thầy Vũ Giới Liên Hoa. Bạn cũng có thể nhận quà tặng phong thuỷ miễn phí, gồm giáo trình và bản thiết kế la kinh. Để thực hành, hãy dùng thử phần mềm Tổng luận các trường phái.