Triết lý kiến trúc phong thuỷ Á Đông: nhà là một sinh thể sống

Triết lý kiến trúc phong thuỷ Á Đông có thể gói trong một câu: dựng không gian sống để nuôi dưỡng linh khí con người. Theo Thầy Vũ Giới Liên Hoa, ngôi nhà không chỉ là chỗ che mưa nắng. Đó là nơi con người, đất trời và dòng khí cùng hoà làm một.

Bài viết tóm lược những nền tảng tư tưởng ấy: nguồn gốc, bốn nguyên lý cốt lõi, quan niệm nhà như một cơ thể sống và lý Thiên – Địa – Nhân tam tài. Cuối bài là cách vận dụng triết lý này trong thiết kế hôm nay.

Gốc rễ tư tưởng của kiến trúc phong thuỷ Á Đông

Kiến trúc phong thuỷ Á Đông lớn lên từ nền triết học cổ phương Đông. Ba trụ cột chính là Dịch học, Âm Dương và Ngũ Hành. Mục đích của nó không dừng ở việc dựng nhà. Nó hướng đến một môi trường sống mà Thiên, Địa, Nhân cùng cộng sinh trong một dòng khí thống nhất.

Tư tưởng "Thiên nhân hợp nhất", tức trời và người là một thể, là sợi chỉ đỏ xuyên suốt. Từ góc nhìn này, phong thuỷ không chỉ là thuật dự đoán hay cách kê đặt đồ vật. Nó là một triết lý về sự sống. Không gian được xem như một sinh thể, nơi khí vận hành và giao cảm với con người.

Lấy khí làm gốc: điểm khác biệt căn bản

Kiến trúc hiện đại phương Tây chủ yếu đặt nền trên vật chất và công năng. Thầy Vũ Giới gọi lối nghĩ của kiến trúc phong thuỷ là duy tâm, theo nghĩa lấy khí và tâm làm gốc. Khí (氣) được hiểu là dòng năng lượng vận hành trong vạn vật.

Trang Tử từng viết rằng sự sống của con người là do khí tụ lại: tụ thì sống, tan thì chết. Phong thuỷ mở rộng ý ấy sang không gian. Ngôi nhà cũng có long mạch, huyệt vị, khí khẩu và trục sinh khí như một cơ thể.

Khi khí của người (nhân khí) và khí của nhà (trạch khí) đồng thuận, vượng khí, phúc khí và tài khí mới sinh ra. Người và nhà cùng "hít thở" trong một trường khí chung.

Bốn nguyên lý cốt lõi: Âm Dương, Ngũ Hành, Khí, Cục

Âm Dương

Mọi không gian đều có phần âm và phần dương. Âm là tĩnh, là bên trong, là ẩn. Dương là động, là bên ngoài, là hiển lộ. Bố cục phong thuỷ tìm cách cân bằng hai phần này để trường khí ổn định, hài hoà.

Ngũ Hành

Kim, Mộc, Thuỷ, Hoả, Thổ là năm trạng thái vận động của khí. Trong kiến trúc, ngũ hành hiện ra qua vật liệu, màu sắc, hình khối, ánh sáng và hướng vị. Có thể nói, sinh khắc ngũ hành chính là ngôn ngữ thiết kế của tự nhiên.

Khí

Táng Thư của Quách Phác viết: "Khí thừa phong tắc tán, giới thuỷ tắc chỉ". Nghĩa là khí gặp gió thì tán, gặp nước thì dừng. Toàn bộ bố cục kiến trúc phong thuỷ vì thế là đạo tụ khí: gom vượng khí lại để nuôi dưỡng nhân khí.

Cục

Cục là thế vận hành tổng thể của khí trong một không gian. Một ngôi nhà đẹp mắt chưa chắc đã là vượng cục, vì có thể hình đẹp mà khí tán. Mục tiêu của kiến trúc phong thuỷ là tụ khí sinh linh, để linh khí dưỡng mệnh người ở.

Nhà là thân thể thứ hai của con người

Thầy Vũ Giới ví ngôi nhà như một cơ thể, mỗi bộ phận đảm nhận một chức năng sống:

• Cửa là miệng, nơi thu nạp khí vào nhà.
• Hành lang là huyết mạch, dẫn khí đi khắp các phòng.
• Trung cung là tâm, nơi khí giao hội.
• Giếng trời, cửa sổ là phổi, giúp ngôi nhà điều hoà hơi thở.
• Bếp là dạ dày, nơi sinh dưỡng năng lượng sống.

Theo quan niệm này, ngôi nhà "sống, thở, cảm" cùng chủ nhân. Nhà bí bách, tù đọng thì người ở dễ mỏi mệt, bất an. Nhà thông thoáng, khí lưu chuyển êm thì người ở thấy nhẹ nhõm, sảng khoái.

Từ "đẹp" đến "có linh khí"

Kiến trúc hiện đại nói "nhà có hồn" như một ẩn dụ thẩm mỹ. Phong thuỷ Á Đông nói "nhà có linh khí" như một thực thể năng lượng. Người hành nghề cảm nhận nó qua khí cảm, nhiệt cảm, hướng cảm và vận cảm.

Cục luôn chuyển động theo thời vận

Một cục đúng pháp có mạch sinh, không đứng yên mà chuyển theo thời vận, lưu niên và phi tinh. Khi lập cục, người hành phong thuỷ phải dụng tâm mà làm, không chỉ dùng trí để sắp đặt. Thầy gọi đó là đạo dụng tâm, khai khí, dẫn mệnh.

Thiên – Địa – Nhân: lý tam tài trong kiến trúc

Trong tư duy phong thuỷ, mỗi công trình là kết quả giao hoà của ba tầng khí:

Tầng khí	Ý nghĩa	Mục tiêu
Thiên khí	Khí của trời: thời vận, khí hậu, năng lượng vũ trụ	Thuận thiên, hợp vận
Địa khí	Khí của đất: mạch đất, long mạch, hướng thuỷ	Tụ địa khí, sinh phúc khí
Nhân khí	Khí của người: ý thức, tâm đức, hành vi	Hợp tâm, thuận đạo, dưỡng khí

Khi ba tầng khí tương giao, ngôi nhà trở thành vượng trạch. Người ở yên, tâm an, công việc thuận lợi. Thiếu một trong ba, sự hài hoà ấy khó trọn vẹn.

Tâm linh trong kiến trúc phong thuỷ

"Tâm linh" ở đây không phải tín ngưỡng huyền hoặc. Đó là tâm thức của người thiết kế và của người ở. Thầy Vũ Giới giảng:

"Tâm linh nghĩa là cái tâm của mình nó linh – nó hành thay vì trí hành. Trí là thể vật chất, còn tâm là thể năng lượng. Khi hành sai pháp, tâm suy – hồn tán."

Vì vậy, người hành nghề phong thuỷ không chỉ học lý thuyết mà còn phải tu dưỡng tâm. Theo Thầy, "tâm thầy là gương phản chiếu của cục". Một cục lập sai pháp, dù hình thức có vẻ đúng, vẫn khiến khí nghịch và không đạt được điều mong muốn.

Vận dụng triết lý kiến trúc phong thuỷ trong thiết kế hiện đại

Phong thuỷ Á Đông không chống lại kiến trúc hiện đại. Theo Thầy, nó là tầng sâu tinh thần mà kiến trúc hiện đại đang thiếu. Khi khoa học công năng của phương Tây gặp đạo khí sinh mệnh của phương Đông, một hướng mới sẽ mở ra. Thầy gọi đó là "kiến trúc khí học".

Người kiến trúc sư Á Đông hôm nay vì thế cần ba hành trang:

1. Hiểu nguyên lý khoa học, kỹ thuật và công năng của kiến trúc hiện đại.
2. Nắm triết lý vận khí, âm dương và hướng trạch của phong thuỷ.
3. Dụng tâm khi hành pháp, lấy khí làm hồn và lấy con người làm trung tâm.

Tóm lại, triết lý kiến trúc phong thuỷ Á Đông là nghệ thuật kiến lập sự sống. Ngôi nhà không chỉ là chỗ để ở. Đó là nơi linh khí được tụ, tâm khí được dưỡng và mệnh khí được nâng lên. Như lời Thầy Vũ Giới: "Phong thuỷ là kiến trúc của Á Đông – nơi con người và vũ trụ cùng thở một dòng khí."

Học tiếp về kiến trúc và phong thuỷ

Bạn là kiến trúc sư hay đang chuẩn bị xây nhà? Hãy tham khảo các khoá học phong thuỷ của Thầy Vũ Giới Liên Hoa. Để chia cung và đọc khí trên bản vẽ, bạn có thể dùng phần mềm phong thuỷ kiến trúc phân cung mặt bằng. Cần trao đổi về một công trình cụ thể, mời bạn liên hệ Zalo / điện thoại 0988 964 636.