Xây mới nhà thờ họ: chọn đất, định quy mô cho ngày giỗ tổ và bố cục theo phong thuỷ

Nhà thờ họ, hay từ đường, là nơi cả một dòng họ hướng về. Có những dòng họ đã có nhà thờ từ nhiều đời. Nhưng cũng có nhiều dòng họ lần đầu dựng nhà thờ: vì trước đây chưa có điều kiện, vì con cháu đã lập nghiệp ở vùng mới và muốn có nơi thờ riêng của một chi, hay vì nhà thờ cũ nằm trong diện giải toả, buộc phải dời đi nơi khác.

Trong hệ quan niệm mà Thầy Vũ Giới thường giảng, cội nguồn là sinh mạch của gia đạo. Dựng một nhà thờ họ mới là đặt nền cho sinh mạch ấy ở một nơi chốn cụ thể, cho nhiều thế hệ sau. Bài viết này dành cho ban đại diện các dòng họ đang chuẩn bị xây mới nhà thờ họ, trình bày những việc cần bàn từ chọn đất đến khánh thành theo góc nhìn phong thuỷ.

Nhà thờ họ khác nhà ở ở điểm nào

Điểm khác đầu tiên là chủ thể. Nhà ở phục vụ một gia đình, nên có thể xét tuổi gia chủ để chọn hướng. Nhà thờ họ phục vụ cả dòng họ, gồm nhiều chi, nhiều tuổi, nhiều thế hệ. Không thể chọn hướng nhà thờ theo tuổi riêng của một người. Hướng và bố cục dựa chủ yếu vào hình thế của khu đất và lý khí của chính công trình. Tuổi của trưởng họ hay người chủ tế chủ yếu dùng để chọn ngày giờ các nghi lễ.

Điểm khác thứ hai là nhịp sử dụng. Nhà ở có người sinh hoạt hằng ngày. Nhà thờ họ ngày thường vắng lặng, chỉ có người trông nom thắp hương. Nhưng vào ngày giỗ tổ, ngày Tết, có thể có rất đông con cháu từ nhiều nơi về. Công trình phải vừa giữ được sự tĩnh tại ngày thường, vừa đủ sức đón dòng người ngày lễ.

Chọn đất cho nhà thờ họ

Với một nhà thờ mới, chọn đất là quyết định quan trọng nhất. Đất thường đến từ một trong các nguồn: đất tổ còn giữ lại ở quê, đất do một người trong họ hiến tặng, đất dòng họ góp tiền mua, hoặc đất được bố trí khi nhà thờ cũ phải dời. Dù nguồn nào, người tư vấn sẽ đánh giá theo cùng một khung.

Trước hết là thế đất theo Tứ Tượng Cục:

• Huyền Vũ phía sau: đồi, gò, rặng cây cổ thụ hay khối nhà vững chãi. Khu đất phía sau trống trải, sát mép ao sâu hoặc đường lớn là thế thiếu chỗ tựa.
• Thanh Long, Bạch Hổ hai bên: nhà dân, tường bao, hàng cây ôm lấy khu đất, cân đối.
• Minh đường phía trước: đủ rộng cho sân lễ, thoáng, sạch. Nhiều nhà thờ truyền thống có ao hoặc hồ phía trước, nhưng hồ phải có nước lưu thông.
• Án phía trước: một gò đất thấp, hàng cây hay công trình ở xa làm điểm dừng cho tầm nhìn, như vai trò của án sơn.

Tiếp đến là những điều cần tránh: đường đâm thẳng vào cổng, góc nhọn công trình lân cận chĩa vào, trạm điện, bãi rác, khu vệ sinh công cộng sát ranh, đất thấp trũng hay ngập. Cũng nên tìm hiểu lịch sử khu đất, nhất là khi đất được hiến hoặc mua lại: trước đây dùng vào việc gì, có mồ mả hay công trình gì từng ở đó.

Một yếu tố riêng của nhà thờ họ là khả năng tiếp cận. Đất đẹp nhưng quá xa nơi con cháu sinh sống, đường vào khó đi, sẽ khiến nhà thờ vắng người, ít được chăm nom. Phong thuỷ tốt phải đi cùng việc con cháu thật sự về đây thắp hương, giữ gìn.

Định quy mô theo ngày giỗ tổ

Nhiều dòng họ khi xây nhà thờ chỉ nghĩ tới gian thờ chính. Đến ngày giỗ tổ mới thấy sân chật, không có chỗ nấu cỗ, không có chỗ để xe, khu vệ sinh quá nhỏ. Việc định quy mô nên bắt đầu từ việc hình dung ngày đông người nhất:

• Số con cháu thường về dự ngày giỗ tổ, có tăng lên trong những năm tới không.
• Nghi lễ diễn ra thế nào: tế lễ trong bái đường, dâng hương ngoài sân, hay cả hai.
• Có tổ chức ăn cỗ tại chỗ không, nấu ở đâu, ngồi ở đâu.
• Người già, trẻ nhỏ cần chỗ nghỉ ngơi.
• Chỗ để xe cho con cháu từ xa về.

Từ đó mới định ra diện tích sân, kích thước bái đường, nhà khách, bếp, khu vệ sinh, bãi xe. Về phong thuỷ, sân trước rộng đủ là minh đường tốt, giúp khí tụ. Nhưng gian thờ không nên quá lớn so với thế đất. Một nhà thờ đồ sộ trên một khu đất hẹp, thiếu chỗ tựa, thường kém hài hoà hơn một nhà thờ vừa phải trên một thế đất vững.

Bố cục công trình: từ cổng đến hậu cung

Nhà thờ họ truyền thống thường tổ chức theo một trục chính: cổng hoặc nghi môn, sân, bái đường ở phía trước, hậu cung ở phía sau. Khi xây mới, dòng họ có cơ hội tổ chức trục ấy một cách trọn vẹn:

1. Trục chính rõ nhưng không trơ trọi. Giữa cổng và bái đường có sân, bình phong hoặc bậc cấp để khí dừng lại, không lao thẳng vào gian thờ.
2. Cao độ tăng dần. Nền sân cao hơn đường, nền bái đường cao hơn sân, hậu cung cao hơn bái đường.
3. Giữ trọn đỉnh nóc. Lễ thượng lương, đặt cây đòn dông là nghi thức quan trọng bậc nhất. Không khoét lỗ lấy sáng ở đỉnh mái, như đã phân tích trong bài sai lầm phá Thiên Tâm.
4. Ban thờ tựa tường đặc. Phía sau ban thờ không mở cửa sổ, không có lối đi. Thứ tự bài vị, cách đặt các án thờ theo nếp riêng của từng dòng họ.
5. Công trình phụ đặt ngoài trục. Nhà khách, bếp nấu cỗ, kho, khu vệ sinh, bãi xe ở hai bên hoặc lệch về phía sau, không nằm trên trục chính, không ngay sau lưng hậu cung.

Với dòng họ có quỹ đất hẹp, chỉ xây được một gian, nguyên tắc vẫn giữ: một chỗ tựa vững, một khoảng sân trước dù nhỏ, ban thờ tựa tường đặc và cao độ nền hợp lý.

Hướng nhà thờ và phần lý khí

Sau khi chọn đất và định bố cục theo hình thế, người tư vấn mới dùng la kinh đo toạ hướng để luận phần lý khí. Đây là tinh thần hình thế là gốc, la kinh là ngọn. Hướng nhà thờ được chọn sao cho tựa đúng chỗ cao, nhìn đúng minh đường, rồi tinh chỉnh vài độ theo phép lý khí phù hợp với vận hiện tại. Không nên vì một con số lý khí mà xoay nhà thờ quay lưng lại thế đất.

Với nhà thờ mới dời từ nơi cũ đến, nhiều dòng họ muốn giữ hướng như nhà thờ cũ. Đây là mong muốn chính đáng về tình cảm, nhưng cần đối chiếu với thế đất mới. Nếu hướng cũ không hợp hình thế mới, người tư vấn nên trình bày rõ để cả họ cùng cân nhắc.

Các mốc cần chọn ngày khi xây mới

• Lễ trình báo tổ tiên về việc dựng nhà thờ mới.
• Động thổ, đổ móng.
• Thượng lương, đặt đòn dông hoặc đổ mái.
• Rước bài vị, an vị và lễ khánh thành.

Ngày giờ thường được chọn theo tuổi trưởng họ hoặc người chủ tế, tránh các phương xung kỵ với việc đào xới. Dòng họ có thể tham khảo trước bằng phần mềm xem ngày tốt Trạch Nhật, rồi nhờ người tư vấn đối chiếu lần cuối.

Cách dòng họ làm việc với người tư vấn

• Cử một nhóm đại diện có quyền quyết định thay mặt các chi.
• Tập hợp giấy tờ đất, bản đồ ranh giới, ảnh bốn phía khu đất.
• Ghi lại mong muốn của các chi về quy mô, phong cách, những gì muốn mang từ nhà thờ cũ sang nếu có.
• Thống nhất phạm vi tư vấn: chọn đất, bố cục, góp ý bản vẽ, chọn ngày.
• Yêu cầu hồ sơ bàn giao ghi rõ hướng, cao độ, ngày giờ các mốc để đời sau còn căn cứ.

Câu hỏi thường gặp

Nhà thờ họ có chọn hướng theo tuổi trưởng họ không?

Thường là không. Hướng nhà thờ họ dựa vào hình thế khu đất và lý khí công trình, vì nhà thờ thuộc về cả dòng họ. Tuổi trưởng họ chủ yếu dùng để chọn ngày giờ.

Đất do một người trong họ hiến tặng có cần xem kỹ không?

Có. Cần đánh giá thế đất như mọi khu đất khác, đồng thời làm rõ giấy tờ để tránh vướng mắc về sau giữa gia đình người hiến và dòng họ.

Trước nhà thờ họ có nhất thiết phải có hồ nước?

Không bắt buộc. Một khoảng sân rộng, sạch, thoáng đã là minh đường tốt. Nếu làm hồ, hồ cần có nước lưu thông và được chăm sóc.

Một chi họ muốn lập nhà thờ riêng thì sao?

Nguyên tắc chọn đất và bố cục tương tự. Nên trao đổi với dòng họ lớn về quan hệ giữa nhà thờ chi và nhà thờ tổ để giữ nếp chung.

Mời dòng họ trao đổi cùng Phong Thuỷ Liên Hoa

Nếu dòng họ của quý vị đang chuẩn bị dựng nhà thờ mới, xin gửi vị trí, ảnh khu đất và mong muốn của các chi qua trang liên hệ hoặc Zalo 0988 964 636. Với ban thờ gia tiên trong nhà riêng của từng gia đình, quý vị có thể tham khảo bài tư vấn phong thuỷ phòng thờ.