Phong thuỷ công trình tâm linh: chọn đất, trục chính và tổng mặt bằng khu thờ tự mới

Chùa, tịnh thất, thiền viện, khu tưởng niệm, khu thờ tự trong một dự án nghỉ dưỡng hay khu đô thị đều là công trình tâm linh. Chúng khác nhà ở ở chỗ người đến không phải để sinh sống mà để lắng lại, và công trình thuộc về một cộng đồng, tồn tại qua nhiều thế hệ. Vì vậy phong thuỷ công trình tâm linh đòi hỏi khí phải tĩnh hơn, tụ bền hơn và trang nghiêm hơn mọi loại công trình khác. Bài viết tập trung vào giai đoạn chọn đất và lập tổng mặt bằng cho một công trình xây mới, dành cho ban quản lý, chủ đầu tư và kiến trúc sư. Phần giáo lý, nghi lễ thuộc về từng tôn giáo, hệ phái và không nằm trong phạm vi bài.

Tính chất khí của một công trình tâm linh

Nhà ở cần khí vừa tụ vừa lưu chuyển để nuôi sinh hoạt hằng ngày. Công trình thương mại cần khí động để đón người. Công trình tâm linh thì nghiêng hẳn về tĩnh: thế tựa phải vững, minh đường phải rộng và lặng, đường vào phải có nhịp để người bước vào chậm lại. Khi Hình Pháp nói hậu Huyền Vũ tĩnh, tả Thanh Long tĩnh, tiền Chu Tước động, hữu Bạch Hổ động, thì ở công trình tâm linh, phần động phía trước và bên phải cũng nên được tiết chế, không ồn ào như mặt tiền một toà nhà thương mại.

Một điểm hay bị hiểu sai là càng to càng tốt. Hình cục của công trình phải tương xứng với cuộc đất. Một chính điện quá lớn trên một gò đất nhỏ, hay một tượng ngoài trời cao vượt hẳn núi tựa phía sau, làm cục mất cân bằng. Theo Thầy Vũ Giới Liên Hoa, khí của một nơi cần nhiều năm để ổn định; với công trình tâm linh, sự ổn định ấy càng quý, nên việc chọn đất và định cục ban đầu càng phải chậm và kỹ.

Chọn đất: đọc lai long, minh đường và lịch sử khu đất

Khi khảo sát một khu đất dự kiến làm công trình tâm linh, phong thuỷ sư thường xem lần lượt:

• Thế tựa phía sau: gò đồi, dải núi, rừng cây hay ít nhất là phần đất cao hơn. Đất phía sau trũng, có suối chảy xiết hay vực sâu là thế mất chỗ dựa.
• Hai bên: có dải đất, rặng cây hay địa hình ôm lại như hai tay ghế bành không. Đây là thế Tứ Tượng mà bài Tứ Tượng Cục đã mô tả.
• Phía trước: có khoảng mở đủ rộng làm minh đường, có nước tụ hay có thể tạo hồ.
• Những điều nên tránh: đất trũng thường ngập, đầu gió lùa, chỗ thắt cổ chai của thung lũng, đất bị đường lớn xói thẳng vào, đất sát khu công nghiệp ồn hay bãi xử lý chất thải.
• Lịch sử khu đất: trước đây là gì, có từng là bãi rác, khu mộ cũ, nơi xảy ra tai nạn lớn không. Những câu hỏi này nên được hỏi trực tiếp người dân sở tại.

Ở vùng đồng bằng không có núi, thế tựa được tìm trong những chênh lệch cao độ nhỏ, trong dòng nước và trong các khối kiến trúc có sẵn. Việc đọc đất ở đây khó hơn và càng cần người có kinh nghiệm hình pháp.

Trục chính và trình tự không gian

Hầu hết công trình tâm linh truyền thống đều tổ chức theo một trục chính, đi từ cổng vào sân, qua các lớp không gian rồi đến công trình thờ chính và phía sau là hậu điện, nhà tổ hay khu tĩnh. Trục này vừa là đường đi của người, vừa là đường khí. Một số nguyên tắc phong thuỷ sư hay đưa vào tổng mặt bằng:

• Cao độ tăng dần từ ngoài vào trong. Cổng thấp nhất, sân cao hơn đường, nền công trình chính là điểm cao nhất của cả khu. Điều này vừa tạo sự trang nghiêm, vừa đúng nguyên lý nền là Âm chủ phải cao nhất trong phần đất của nó, được giải thích trong bài vì sao nền nhà cao hơn đường.
• Trục không bị cắt ngang. Đường xe nội bộ, bãi đỗ xe không chạy ngang qua trục chính giữa cổng và công trình thờ chính.
• Không đặt công trình phụ trên trục. Nhà vệ sinh, bếp, kho, trạm điện không nằm trên trục chính, cũng không nằm ngay sau lưng công trình thờ chính.
• Hồ trước, không hồ sau. Hồ nước phía trước, thường có dáng bán nguyệt hay đường bờ mềm, làm minh đường tụ thuỷ. Phía sau giữ đất cao và cây xanh.
• Cổng có nhịp. Cổng không mở thẳng ra đường lớn xe chạy nhanh. Nên có khoảng sân trước cổng, hoặc đường vào uốn nhẹ để người đến chậm lại.

Phân vùng tĩnh và động trong khuôn viên

Một khu tâm linh hiện đại có nhiều chức năng: lõi thờ tự, khu sinh hoạt của người tu hoặc ban quản lý, khu đón tiếp, nhà khách, nhà ăn, bãi xe, nhà vệ sinh công cộng. Theo Hình Pháp, phía Thanh Long cần tĩnh, phía Bạch Hổ chịu được động. Đứng tại công trình thờ chính nhìn ra phía trước, bên trái là Thanh Long, bên phải là Bạch Hổ. Vì vậy phong thuỷ sư thường gợi ý:

• Lõi thờ tự và khu tĩnh đặt ở giữa và phía sau.
• Khu sinh hoạt nội bộ đặt về phía Thanh Long, tách khỏi luồng khách.
• Khu đón tiếp, bãi xe, nhà ăn, nhà vệ sinh công cộng đặt về phía Bạch Hổ và phía trước, gần lối vào phụ.
• Giữa vùng động và vùng tĩnh có dải cây xanh, sân trong hay hành lang làm vùng đệm.

Hình khối, mái và các công trình điểm nhấn

Mái là phần thể hiện rõ nhất tinh thần của công trình tâm linh. Đỉnh nóc là Thiên Tâm, nơi quy tụ khí của cả công trình, vì vậy không nên khoét kính lấy sáng ngay tại đỉnh mái chính điện như một số thiết kế hiện đại vẫn làm. Lễ thượng lương, đặt cây đòn dông, vẫn nên được giữ như một mốc quan trọng của quá trình xây dựng.

Tháp, tượng ngoài trời, cột cờ là những khối cao. Chúng không nên đặt chắn ngay giữa minh đường trước công trình chính, cũng không nên quá cao so với công trình chính và núi tựa. Góc mái nhọn của các công trình phụ không nên chĩa thẳng vào cửa công trình thờ chính. Vật liệu, màu sắc nên tuân theo truyền thống của từng hệ phái và hài hoà với cảnh quan, hơn là theo một bảng màu ngũ hành áp đặt.

Hướng và thời vận

Hướng công trình tâm linh trước hết được định theo hình thế: tựa vào đâu, nhìn ra đâu, đón nước từ phía nào. Không có quy định rằng mọi chính điện phải quay về một phương cố định. Sau khi hình thế đã rõ, phong thuỷ sư mới xét lý khí: tinh bàn Huyền Không theo vận hiện tại, tức vận 9 kéo dài từ 2024 đến 2043, phương vị thu thuỷ theo Tam Hợp. Khi hình thế và lý khí cho hai lựa chọn khác nhau, nguyên tắc của Phong Thuỷ Liên Hoa là giữ hình thế làm gốc, dùng kiêm hướng hoặc điều chỉnh nhỏ để lý khí tốt hơn trong phạm vi hình thế cho phép.

Quy trình tư vấn công trình tâm linh

1. Tiếp nhận hồ sơ: bản đồ địa hình, ranh đất, quy hoạch khu vực, mong muốn của ban quản lý.
2. Khảo địa: ít nhất một buổi tại hiện trường, đo la kinh nhiều điểm, đọc thế đất, hỏi lịch sử khu đất.
3. Sơ đồ nguyên tắc: vị trí công trình chính, trục chính, cổng, hồ, các vùng tĩnh động, cao độ chính.
4. Góp ý phương án: làm việc trực tiếp với kiến trúc sư trên các phương án tổng mặt bằng và hình khối.
5. Thẩm định bản vẽ triển khai và chọn ngày cho các mốc động thổ, thượng lương, an vị (xem cách chọn ngày động thổ và lập lịch khởi công cho dự án lớn).

Phong thuỷ sư không thay vai trò của kiến trúc sư, cũng không thay ý kiến của người đứng đầu cơ sở tôn giáo. Vai trò là đưa ra cơ sở về hình thế và vận khí để các bên cùng quyết định.

Câu hỏi thường gặp

Công trình tâm linh có phải xem theo tuổi người đứng đầu không?

Hướng và bố cục công trình được định theo hình thế và lý khí của cuộc đất, vì công trình phục vụ cả cộng đồng qua nhiều thế hệ. Tuổi người đứng đầu chủ yếu được dùng khi chọn ngày cho các mốc lễ.

Chính điện có bắt buộc quay về hướng Nam không?

Không bắt buộc. Hướng Nam là lựa chọn phổ biến ở nhiều công trình xưa vì hợp khí hậu và quan niệm truyền thống, nhưng hướng đúng là hướng mà hình thế cho phép tựa vững và nhìn ra minh đường tốt.

Khu thờ tự trong một dự án bất động sản nên đặt ở đâu?

Nên đặt ở vùng tĩnh, có thế tựa, không sát khu thương mại ồn ào và không nằm ngay trên trục đường chính của dự án. Khu thờ tự cũng không nên đặt ở vị trí mà cửa nhà ở nhìn thẳng vào.

Mở rộng một ngôi chùa cũ có cần xem lại toàn bộ không?

Cần xem lại hình cục hiện có trước khi thêm công trình mới, vì khí của nơi đã tồn tại lâu năm đã ổn định. Hạng mục mới nên bám theo trục và cao độ cũ, tránh làm công trình chính bị lấn.

Liên hệ tư vấn công trình tâm linh

Ban quản lý, chủ đầu tư và kiến trúc sư có thể gửi hồ sơ khu đất qua trang Liên hệ để trao đổi với Thầy Vũ Giới Liên Hoa về phạm vi và cách phối hợp. Các bài viết khác về dịch vụ có trong chuyên mục Thầy và dịch vụ phong thuỷ. Nếu muốn tìm hiểu nền tảng đọc hình thế, xin đọc bài hình pháp phong thuỷ là gì.