Thuỷ mạch trong cảnh quan dự án: nước đến, nước tụ, thuỷ khẩu và hệ thoát nước

Trong nhiều dự án, hồ cảnh quan được giao cho kiến trúc sư cảnh quan với yêu cầu đẹp, còn hệ thoát nước giao cho kỹ sư hạ tầng với yêu cầu thoát nhanh. Phong thuỷ nhìn hai việc đó là một. Táng Thư của Quách Phác viết rằng khí gặp gió thì tan, gặp nước thì dừng; nước là thứ chở khí và giữ khí. Vì vậy thuỷ mạch cảnh quan của một dự án, tức toàn bộ đường đi của nước từ lúc đến cho tới lúc rời khu đất, là một trong những hạng mục phong thuỷ quan trọng nhất ở quy mô khu ở. Bài viết dành cho chủ đầu tư, kiến trúc sư cảnh quan và kỹ sư hạ tầng muốn đưa góc nhìn này vào thiết kế.

Thuỷ mạch của một dự án gồm những gì

Khi khảo sát, phong thuỷ sư không chỉ nhìn mặt hồ. Thuỷ mạch của một khu đất gồm nhiều lớp:

• Minh thuỷ tự nhiên: sông, suối, kênh rạch, ao hồ có sẵn trong và quanh khu đất.
• Minh thuỷ nhân tạo: hồ điều hoà, hồ cảnh quan, kênh dẫn, suối nhân tạo, hồ bơi, đài phun nước.
• Ám thuỷ: cống thoát nước mưa, cống thải, mương kín, mạch nước ngầm dưới nền. Không nhìn thấy nhưng vẫn là đường nước.
• Thuỷ long nhân tạo: mạng đường giao thông. Trong phong thuỷ đô thị, đường được xem như dòng nước dẫn khí đến hoặc mang khí đi.

Bốn lớp này phải được đọc cùng nhau. Một hồ cảnh quan đẹp mà cống xả của nó đổ thẳng ra trước cổng chính, hay một con kênh uốn lượn mà con đường chạy dọc bờ kênh lại đâm thẳng vào khu ở, đều làm giảm giá trị của nhau.

Ba câu hỏi khi khảo sát nước

Thuỷ pháp trong Hình Pháp bắt đầu bằng ba câu hỏi giản dị.

Nước từ đâu đến? Đó là thuỷ lai. Phong thuỷ sư xác định hướng dòng chảy của sông kênh, hướng nước mưa từ vùng cao đổ về, hướng dòng xe chính đi tới khu đất. Nước đến nên từ tốn, uốn khúc, quay mặt về phía khu ở. Nước đến xói thẳng, xiết, mang theo tiếng ồn và bụi là nước không hữu tình. Phần này được giải thích kỹ trong bài thuỷ lai trong phong thuỷ hình pháp.

Nước tụ ở đâu? Chỗ nước dừng lại, mở rộng, lặng xuống thường ứng với minh đường của cả khu. Đó là vị trí tự nhiên của quảng trường, công viên trung tâm, công trình cộng đồng.

Nước đi ra ở đâu? Đó là thuỷ khẩu, chỗ nước rời khỏi cuộc đất. Đây là câu hỏi hay bị bỏ quên nhất.

Ba câu hỏi đi kèm một số tiêu chí về hình thái. Nước ôm lấy khu ở, bờ cong quay lòng về phía công trình, được xem là hữu tình. Ngược lại, khu ở nằm ở phía lưng của đường cong, bờ lồi về phía nhà, gọi là thế phản cung, khí bị đẩy ra. Nước sạch, có dòng lưu thông nhẹ thì tốt; nước tù, đục, bốc mùi thì sinh uế khí dù hồ có đẹp đến đâu.

Thuỷ khẩu: chỗ dễ bị bỏ quên nhất

Người xưa chú trọng thuỷ khẩu không kém nước đến. Nước rời cuộc đất nên đi chậm, khuất, có vật chặn giữ như cồn đất, khúc ngoặt, rặng cây, cây cầu. Nước nhìn thấy chảy thẳng một mạch ra khỏi minh đường được xem là khí không giữ lại được.

Trong dự án hiện đại, thuỷ khẩu thường là cửa xả của hồ điều hoà, cống xả nước mưa ra kênh, điểm cuối của tuyến mương. Những góp ý thực tế phong thuỷ sư hay đưa ra:

• Không đặt cửa xả hồ ngay trước cổng chính hay trước quảng trường trung tâm.
• Tuyến kênh dẫn nước ra khỏi khu nên có ít nhất một khúc chuyển hướng hoặc một dải cây chắn tầm nhìn trước khi rời ranh dự án.
• Cống xả lớn đổ ra sông nên đặt về phía hạ lưu, xa khu ở chính.

Về lý khí, phương vị của nước đến và nước đi được tính theo toạ hướng của khu hoặc của công trình chính, theo các phép như Tam Hợp. Trong Long Môn Bát Cục, Thầy Vũ Giới Liên Hoa nhấn mạnh lai thuỷ và khứ thuỷ không đo bằng mắt từ cửa nhìn ra điểm xa nhất, mà xét theo Thập Đạo Thiên Tâm của toạ hướng. Đây là phần cần người có chuyên môn tính toán, nhưng chủ đầu tư nên biết rằng cùng một dòng nước, đổi toạ hướng công trình thì kết luận có thể khác hẳn.

Hồ cảnh quan: vị trí, hình dáng và mực nước

Hồ cảnh quan là phần chủ đầu tư quan tâm nhiều nhất, và cũng là phần dễ làm sai nhất vì chạy theo hình đẹp trên bản vẽ phối cảnh.

• Vị trí: hồ nên nằm trước khu ở, làm minh đường tụ thuỷ. Hồ nằm ngay sau lưng toà nhà, thấp hơn nền, làm phía Huyền Vũ trống và động, mất chỗ tựa.
• Hình dáng: đường bờ mềm, ôm lấy công trình. Tránh hồ có mũi nhọn, góc vát sắc chĩa thẳng vào nhà, hay hồ dài thẳng như con kênh đâm vào sảnh.
• Kích thước: tương xứng với khu ở. Hồ quá lớn so với cụm nhà ở cạnh khiến thuỷ lấn sơn, người ở thấy chông chênh, ẩm.
• Mực nước: ổn định quanh năm. Hồ cạn trơ đáy vào mùa khô là cảnh khí tán, còn hồ tràn bờ mùa mưa là dấu hiệu thiết kế điều tiết chưa đủ.
• Lưu thông: nước hồ cần được tuần hoàn và làm sạch. Hồ tù là nguồn uế khí.

Đài phun nước trước sảnh, suối nhân tạo dọc lối đi, hồ bơi chung cũng là thuỷ. Chúng nên được đặt phía trước, dòng chảy hướng vào phía công trình, không chảy ra phía cổng.

Hệ thoát nước và cao độ san nền

Đây là phần kỹ thuật thuần tuý, nhưng lại chính là thuỷ mạch thật mà mỗi trận mưa đều cho thấy. Theo lý vận khí dương trạch của Phong Thuỷ Liên Hoa, nền công trình phải là điểm cao nhất trong phần đất của nó, theo thứ bậc nền nhà cao hơn sân, sân cao hơn vỉa hè, vỉa hè cao hơn lòng đường. Khi thiết kế san nền tuân theo thứ bậc ấy, nước mưa tự thoát từ trong ra ngoài, từ công trình ra đường, đúng chiều của khí. Ý nghĩa của nguyên lý này được giải thích trong bài vì sao nền nhà cao hơn đường.

Một số điểm cần phối hợp với kỹ sư hạ tầng:

• Tuyến cống chính không chạy xuyên dưới công trình nhà ở hay công trình cộng đồng.
• Hố ga, nắp cống không đặt ngay giữa lối vào các toà, trước cửa các lô đất.
• Khu vực trũng tự nhiên trong khu đất nên được tận dụng làm hồ điều hoà thay vì san lấp rồi đặt khu ở lên đó.
• Kết quả khảo sát ngập úng lịch sử của khu vực được dùng làm dữ liệu đầu vào cho cả hai bên.

Quy trình phối hợp giữa phong thuỷ và thiết kế

Một quy trình gọn mà hiệu quả thường gồm năm việc. Khảo địa ít nhất hai lần, mùa mưa và mùa khô, để thấy nước thật. Lập sơ đồ thuỷ mạch hiện trạng, đánh dấu nước đến, nước tụ, thuỷ khẩu và các điểm bất lợi. Đề xuất sơ đồ thuỷ mạch thiết kế ở dạng nguyên tắc, để kiến trúc sư cảnh quan và kỹ sư thoát nước chuyển thành bản vẽ. Thẩm định lại khi có bản vẽ triển khai. Nghiệm thu sau mùa mưa đầu tiên và điều chỉnh cảnh quan nếu cần. Phạm vi chung của dịch vụ ở các dự án có trong bài dịch vụ phong thuỷ dự án bất động sản.

Câu hỏi thường gặp

Hồ điều hoà kỹ thuật có thể kiêm luôn hồ phong thuỷ không?

Có, và nên như vậy. Một hồ điều hoà được đặt đúng vị trí minh đường, có đường bờ mềm và mực nước ổn định vừa đáp ứng yêu cầu thoát nước, vừa làm chỗ tụ thuỷ cho cả khu. Chỉ cần phong thuỷ sư tham gia từ lúc chọn vị trí hồ.

Dự án không có sông hồ thì xét thuỷ mạch thế nào?

Ở đô thị, đường giao thông là thuỷ long. Phong thuỷ sư đọc hướng dòng xe, chỗ đường mở rộng, nút giao như đọc nước. Hệ thoát nước mưa và cao độ san nền cũng cho biết dòng nước thật của khu đất.

Nước chảy ra khỏi dự án có phải là mất lộc không?

Không nên hiểu đơn giản như vậy. Nước nào cũng phải có đường ra, nước không ra được là nước tù. Điều phong thuỷ quan tâm là nước ra chậm, khuất và đúng phương, không phải giữ nước lại bằng mọi giá. Phong thuỷ cũng không phải lời cam kết về tài lộc của dự án.

Đài phun nước trước sảnh có nên làm không?

Có thể làm nếu kích thước vừa phải, đặt phía trước sảnh, tia nước không quá mạnh và dòng chảy hướng về phía toà nhà. Đài phun lớn, ồn, nước bắn tung tóe ngay trước cửa lại làm khí khẩu bị động quá mức.

Mời trao đổi về thuỷ mạch của dự án

Thuỷ mạch là hạng mục nên được bàn ngay từ khi lập tổng mặt bằng, vì chỉ cần dời vị trí hồ vài chục mét đã thay đổi cả cục diện. Chủ đầu tư và đơn vị thiết kế có thể gửi bản đồ hiện trạng, quy hoạch tổng mặt bằng và dữ liệu thuỷ văn qua trang Liên hệ để trao đổi với Thầy Vũ Giới Liên Hoa. Để tính phương vị nước đến, nước đi theo toạ hướng, có thể dùng phần mềm phong thuỷ Tam Hợp.